Boks – dünýädäki millionlarça janköýerleri özüne çekýän başa-baş söweş sungatynyň iň gadymy we meşhur görnüşlerinden biridir. Sportyň bu görnüşinde baý taryhy, köp üstünlikleri we rekordlary, şeýle hem gyzykly aýratynlyklary we däpleri bar.
2018-nji ýyldan bäri her ýyl 22-nji iýulda Halkara boks güni bellenilip geçilýär. Şeýle-de bolsa, 2021-nji ýyldan başlap, Halkara boks assosiasiýasynyň karary bilen baýram 27-nji awgusta yza süýşürildi - edil şu wagt, 1974-nji ýylda Gawana (Kuba) şäherinde boks boýunça ilkinji dünýä çempionaty geçirildi.
Bu makalada ORIENT sportyň bu görnüşi barada adaty bolmadyk we gyzykly maglumatlary gürrüň berer.
- Boks biziň eramyzdan öň döräpdir. Aslynda döwrebap boksyň Angliýada XVIII asyrda döränligi aýdylýan hem bolsa, ýumruklaşma boksy gadym döwürlerden bäri meşhurdyr. Olar barada gadymy Müsür, Şumer we Grel çeşmelerinde aýdylýar.
-
Boksyň birinji düzgünleri 1743-nji ýylda kabul edildi. Olaryň awtory döwrebäp boksyň ‘atasy’ hasaplanýan iňlis boksçysy Jon Brotondyr. Onuň düzgünleri tapgyrlaryň sanymy, arakesmäniň wagtyny, ringiň ululygyny we söweşiň beýleki ugurlaryny tassyklady.
-
ABŞ-da boks 1900-njy ýyla çenli gadagan edilendi. ABŞ-nyň köp ştatlarynda boks söweşlerini geçirmek bikanun hasaplanyp, jerime we tussaglyk bilen jezalandyrylýardy. Diňe XX asryň başynda boks sportyň görnüşi hökmünde resmi taýdan ykrar edildi.
-
Boks ellikleri Hytaýda ýüze çykdy. El üçin ilkinji gorag serişdelerini ellerini mata ýa-da deri bilen saran hytaýly boksçylary ulandylar. Döwrebap ellikleriň agramy uniside ölçenýän (28 gramm) standart agramlydyr.
-
Boksda iň çalt gazanyş Maýk Taýsona degişlidir. 1988-nji ýylda ol 91 sekuntda Maýkl Spinksy nokauta goýberdi we onuň üçin 20 million dollar gazandy. Bu, onuň söweşiň her sekundy üçin 220 müň dollar gazanýandygyny aýdýar.
-
Aýallar boksda erkekleri ýeňip bilýarler. 1999-njy ýyldan bäri dürli jynly söweşçileriňp arasynda garyşyk başa-baş söweşler geçirilýär. Birinji söweşde Loýd Kouiny uran aýal Margaret Makgregor ýeňiş gazandy.
-
Kapasyz söweş ýok. Eger söreşde boksýorlaryň birininde diş üçin goragy (kapa) gaçan ýagdaýynda, kazy hereketi saklap ony eýesine gowşurmalydyr. Bu, bozulmagynyň netijesinde jerime ýa-da oýundan çykarlma sebäp bolup biljek hökmany düzgündir.
-
Kinematograf. Sport mowzukly filmler köplenç boks bilen bagfly sýužetlere ýüz tutýarlar. Bu söweş sungaty bilen bagly doly metražly ýüzden gowrak lentalar bar.
-
Nokautlaryň yzly-yzyna iň uly tapgyrynyň eýesi lamar Klark. Ol öz garşydaşlaryny nokaut edip, 44 söweşi wagtyndan öň ýeňdi. Onuň rekordy 1960-njy ýylda goýuldy we şu güne çenli ony geçen bolmady.
-
Dünýäde iň uzyn boksçy – Goge Mitu. Onuň boýy 2,23 metr bolup, dünýä çempionlarynyň arasynda iň uzyn boýly hasaplanýan boksçy Nikolaý Waluýewden 11 santimetr beýik.
-
Boks boýumça iň ýaş dünýä çempionlary – Maýk Taýson we Uilfred Benitez. Taýson 20 ýaşynda iň agyr agram, Benitez bolsa, 17 ýaşynda ýarym orta agram boýunça dünýä çempiony boldylar.
-
Dünýä çempionlygyny iň uzak dowam etdiren Jo Luis. Ol bu ady 12 ýyl göterdi we ony 25 gezek gorady. Onuň rekordy 1937-1949-nji ýyllarda goýuldy we entäk hiç kim ony geçmedi.
-
Dünýä çempionlaryndan iň uzak ýaşan Maks Şleming. Ol 99 ýyl we 7 gün ýaşap 2005-nji ýylda aradan çykdy. Ol 1930-njy ýylda Jek Şarky ýeňip, agyr agramda dünýä çempiony boldy.
-
Tapgyrlarynyň sany boýunça iň uzak söweş 1893-nji ýylda Jek Berk bilen Endi Bouendiň arasynda geçirildi. Söweş 110 tapgyr ýa-da 7 sagat we 19 minut dowam edip, deňe-deň bilen tamamlandy. Iň gysga söweş bary-bogy 4 sekunt dowam etdi. Sonça wagt Maýkl Kollinziň bir urgy bilen Pet Braunsony nokaut etmegi üçin gerek boldy.
ORIENT news
