Aşgabat, 12-nji mart | ORIENT. Ählumumy meseleler boýunça gysgaça teswirlerimizi dowam edýäris. Şu gün dünýäniň nebit bazarlary badalga almazdan ozal demini saklap duran türgene meňzeýär. Hepdäniň başyndaky nyrhlaryň $116 hem ýokary geçip, dälireýän ýaly bolan böküşlerinden soň, şu gün dowamly we aladaly garaşma wagty geldi. Penşenbe güni bize ykdysadyýet okuw kitaplarynda anyk jogaby bolmadyk täze soraglary orta atýar.

Biziň esasy görkezijimiz — Brent markaly nebitiň bahasy bolup, ol çarşenbe güni esasan bir barrel üçin $105–$107 aralygynda söwdalaşyldy. Bu nämäni aňladýar?

Bahanyň aşaklygyna haýal «süýşmegini» dowam edip, iň pes derejesini gözleýändigine garamazdan, bu aşaklama bizi ýalňyşdyrmaly däldir. Sebäbi isleg bilen teklibiň arasyndaky tapawut heniz hem örän uly. Bu parahatçylyk däl-de, diňe satyjylar bilen alyjylaryň arasyndaky wagtlaýyn ylalaşykdyr.

Häzirki säginmäniň esasy sebäbi — logistikada. Iri tankerli kompaniýalary häzirki wagtda global dykylmalara sebäp bolan o diýen uly bolmadyk Pars aýlagyny aýlanyp geçýän ugurlary täzeden gözden geçirýärler. Bu biziň sebitimize nähili täsir eder?

Dünýä ägirtleri ýollaryň uzalmagyndan çekýän zyýanlaryny hasaplaýan wagty, Merkezi Aziýa durnuklylyk görkezýär. Sebit ýurtlarynyň özara baglanyşygy içki ätiýaçlyklary tapmaga mümkinçilik berýär. Häzirki zaman Beýik Ýüpek ýolunyň söwda kerwenleri (awtoulaglar we demir ýol düzümleri) serhetleriň durnuklylygyna we sebit hyzmatdaşlarynyň öňünden çaklap bolýanlygyna daýanyp, hereketini dowam etdirýärler.

Dünýäde energiýa göterijileriniň nyrhlary «gyzyl zolakda» galýan şertlerinde, Türkmenistan öňünden çaklap bolýan we asuda oýunçy bolmagyny dowam etdirýär. Içki bazar we ýakyn goňşular üçin hususy nebit we gaz uglewodorodlarynyň bolmagy – global baha tupanynyň sebitimize täsir etse-de, ýerli krizise öwrülmejekdiginiň kepilidir. Goňşuda ýeterlik serişdeleri bolanda, öýleriň arasyny bölýän haýat hyzmatdaşlyk köprüsine öwrülýär.

Düýnki «bu säginmemi ýa-da täze hakykatmy?» diýen sorag şu gün ilkinji jogabyny alýar. Bazar ýokary nyrhly şertlerde ýaşamaga öwrenişýär. Biz telekeçiligiň harytlaryň bahasyna şol «nebitdäki $100+» nyrhlary goşup başlaýandygyny görýäris.

Bu biziň üçin ýakyn wagtda nyrhlaryň köne $70-80 derejesine çenli birden aşaklamagyna garaşmaly däldigimiz baradaky duýduryşdyr. Global baha ölçegi ýokary galdy. Diýmek, hasaplamagy we seljermegi başarmak diňe bir energetika ministrleri ýa-da işewürler üçin däl, eýsem gijigen, emma sabyrsyzlyk bilen garaşylan bahar pasly üçin öz býujetini meýilleşdirýän her bir adam üçin esasy ukyba öwrülýär...