Türkmenistanda giň zolakly häzirki zaman ýollary işjeň ýagdaýda ulanmaga berilýär we olaryň uzak möhletleýin hyzmat etmegi üçin aýawly peýdalanmak möhüm şert bolup durýar. Ýurdumyzyň sebitlerini ygtybarly birleşdirýän häzirki zaman ýokary tizlikli magistrallar bir-biriniň yz ýany bilen açylýar. Mysal üçin, uzynlygy 600 kilometre ýetýän «Aşgabat — Türkmenabat» awtomagistraly häzirki wagtda doly güýjünde işleýär. Onuň ini 34,5 metre ýetýär we hereket edýän böleginde her ugur boýunça birnäçe zolak göz öňünde tutulandyr.

Magistral sanly tizlik gözegçilik ulgamlary, wideogözegçilik, gyssagly aragatnaşyk nokatlary hem-de ýabany haýwanlaryň çykmagynyň öňüni alýan gorag päsgelçilikleri bilen enjamlaşdyrylandyr. Bu häzirki zaman ýollary onlarça ýyllap hyzmat etmek üçin niýetlenendir. Ýol örtüginiň aşa agramyň täsiri netijesinde wagtyndan öň könelmeginiň öňüni almak maksady bilen, ýurdumyzda agyr ýükli we iri göwrümli ulaglar üçin anyk hem esaslandyrylan düzgünler hereket edýär.

Ýol logistikasynyň hukuk binýady

Ähli ýol gatnaşyklaryny düzgünleşdirmegiň esasy hökmünde «Awtomobil ýollary we ýol işi hakynda» Türkmenistanyň Kanuny çykyş edýär. 2013-nji ýylda kabul edilen bu kanun häzirki zaman talaplaryna we standartlaryna laýyklykda yzygiderli täzelenýär.

Kanunçylyk ýol hereketiniň düzgünleri bilen berk baglanyşykly esasy düşünjeleri kesgitleýär. Ýollaryň enjamlaşdyrylyş elementlerine diňe bir ýol belgileri we ýol çyzyklary däl, eýsem bellenilen kadalaryň ýerine ýetirilişini üpjün edýän häzirki zaman agram we göwrüm gözegçilik nokatlary hem degişlidir.

Haçan ýük ulaglary agyr ýükli hasap edilýär?

Hereket edýän kadalar ýük ulaglarynyň ölçeglerini anyk düzgünleşdirýär. Eger ulagyň umumy agramy ýa-da oklaýyn ýüki kadadan ýokary bolsa, ol hökmany agram gözegçiligine degişli edilýär.

I—III derejeli esasy ýollar üçin (täze magistrallary goşmak bilen):

• Umumy agram — 36 tonnadan köp däl;

• Bir oka düşýän agram — 10 tonnadan köp däl;

• Iki oka düşýän agram — 16 tonnadan köp däl;

• Üç sany goşa oka düşýän agram — 22 tonnadan köp däl.

IV—V derejeli ýollar üçin:

• Bir oka düşýän agram — 6 tonnadan köp däl;

• Iki oka düşýän agram — 10 tonnadan köp däl;

• Üç oka düşýän agram — 13 tonnadan köp däl.

Iri göwrümli ulaglaryň ölçegleri

Aşakdaky ölçeglerden ýokary bolan ulag serişdeleri iri göwrümli hasap edilýär:

• Beýikligi (ýük bilen bilelikde) — 4 metrden ýokary;

• Ini — 2,5 metrden giň;

• Awto otlynyň uzynlygy — bir tirkeg bilen 20 metrden, iki ýa-da ondan köp tirkeg bilen 24 metrden uzyn;

• Ýüküň yz tarapa çykyp durmagy — 2 metrden köp.

Şeýle ýükleri daşamak üçin öňünden kesgitlenen aýratyn hereket tertibi göz öňünde tutulýar.

Daşaýyşlaryň ýerine ýetiriliş tertibi we şertleri Häzirki wagtda agyr ýükli ýa-da iri göwrümli ulaglaryň awtomobil ýollarynda hereket etmegi ýörite rugsatnama esasynda amala aşyrylýar. Bu resminama belli bir ugur boýunça we kesgitlenen möhletde bir gezeklik hereket üçin berilýär.

Ulag akymyny netijeli düzgünleşdirmek maksady bilen möhüm wagt çäklendirmesi hem bar: hereketiň iň köp wagtynda agyr tehnikanyň esasy magistrallara girmegi çäklendirilýär. Hereketiň maslahat berilýän tizligi rugsatnamada görkezilýär we umumy howpsuzlyk üçin gözegçilikde saklanýar.

Hereket edýän düzgünler açyk maliýe mehanizmini hem göz öňünde tutýar:

• Agyr ýükli ulaglaryň geçişi üçin ýygymlar bellenilip, olar ýol infrastrukturasyny saklamaga gönükdirilýär;

• Ýol örtügine ýetirilen hakyky zyýanyň öwezini dolmak mehanizmi göz öňünde tutulýar;

• Iri göwrümli ýükleriň geçmegi üçin goşmaça tehniki işler zerur bolan ýagdaýynda (ýol böleklerini güýçlendirmek, wagtlaýyn gorag serişdelerini aýyrmak ýa-da ýörite geçelgeleri taýýarlamak), bu işler öňünden ylalaşylýar we daşaýjy tarapyndan üpjün edilýär.

Uguryň, tizligiň we agram ölçegleriniň berjaý edilmegi degişli gulluklar tarapyndan gözegçilikde saklanýar. Düzgünlere jogapkärçilikli çemeleşmek logistika kompaniýalaryna durnukly we bökdençsiz işlemäge mümkinçilik berýär.

Näme üçin bu her bir adam üçin möhüm?

Türkmenistan geljegiň ýollaryny — giň, ýokary tehnologiýaly we howpsuz magistrallary gurýar. Hereket edýän standartlar döwlet infrastrukturasyna goýulýan uly maýa goýumlaryny goramagyň paýhasly ýoludyr.

Ýokary tizlikli magistrallar rahatlyk we ykdysady ösüş üçin döredildi, olaryň uzak möhletleýin hyzmat etmegi bolsa ýol hereketine gatnaşýan her bir adamyň jogapkärli garaýşyna baglydyr.

Kadalaşdyryjy-hukuk binýadyny has giňişleýin öwrenmek isleýänler üçin ähli hukuk namalarynyň doly görnüşleri Türkmenistanyň Adalat ministrliginiň resmi saýtyndaky «Hukuk maglumatlar merkezi» bölüminde açyk elýeterlidir.