Hytaý Halk Wekilleriniň Ählihytaý Ýygnagynyň (HHWÄÝ) deputaty kurýerler we iýmit eltip berijiler ýaly täze iş görnüşlerinde işleýänler bilen giňişleýin duşuşyklary geçirip, olaryň ýüzbe-ýüz bolýan meselelerine düşünmek üçin köp tagalla etdi. Ol öz geçiren barlaglarynyň netijesinde tekliplerini mart aýynda Pekinde geçirilmegi meýilleşdirilýän 14-nji HHWÄÝ-niň dördünji ýyllyk mejlisine hödürlemegi maksat edinýär.

Soňky ýyllarda platforma ykdysadyýetiniň çalt ösüşi Hytaýda köp sanly täze iş görnüşleriniň döremegine getirdi. Kurýerler we iýmit eltip berijiler ýaly täze pudaklarda işleýänleriň sany yzygiderli artýar, olaryň hukuklaryny we bähbitlerini goramak meselesi bolsa barha köp üns merkezine düşýär.

HHWÄÝ-niň deputaty Li Fen Hytaýyň gündogaryndaky Çžeszýan welaýatynyň oba ýerinden Şanhaýa iş gözleginde göçüp gelen zähmet migrantydyr.

Ol Şanhaýdaky zähmet migrantlarynyň arasynda göreldeli şahsyýet hökmünde bellendi.

Giňişleýin barlaglary geçirip we dürli çeşmelerden pikirleri toplap, ol täze iş görnüşlerinde işleýänleriň hukuklaryny we bähbitlerini goramak boýunça öz tekliplerini öňe sürdi.

Hereket edýän kadalaşdyryjy hukuknamalara laýyklykda, platformalar kurýerler we iýmit eltip berijiler bilen, olaryň gatnaşyklary zähmet gatnaşyklarynyň ölçeglerine laýyk gelýän ýagdaýynda, zähmet şertnamalaryny baglaşmaga borçludyr.

Bu gatnaşyklaryň ölçeglere doly laýyk gelmeýän ýagdaýynda-da ýazmaça ylalaşyklar baglaşylmaly we işgärler önümçilik şikesleri boýunça ätiýaçlandyryş ulgamyna goşulmalydyr.

Emma öz barlaglarynyň dowamynda Li bu kadalaryň amaly taýdan ýerine ýetirilişinde köp sanly meseleleriň bardygyny ýüze çykardy.

Häzirki wagtda iýmit eltip bermek we kurýer hyzmatlary pudagynda esasan iki görnüşli iş üpjünçiligi modeli ulanylýar: autsorsing we kraudsorsing.

Autsorsing modelinde platformalar sargytlary potratçylara berýär, olar bolsa işgärleri işe alýarlar. Şeýle-de bolsa, işgärler köplenç diňe autsorsing kompaniýasy bilen bir ylalaşyga gol çekýärler we bu ylalaşyklar adatça standart däl görnüşindedir.

Kraudsorsing modelinde platforma kompaniýalary anyk hünär derejesi bolmadyk işgärleriň arasynda tabşyryklary meýletin paýlaýarlar. Şeýle sargytlary kabul edýän işgärler kompaniýanyň işgärleri hasaplanmaýar we korporatiw ýeňilliklerden peýdalanmaýarlar.

Ýerinde geçirilen derňewleriň netijelerine daýanyp, Li Şanhaýyň Birinji aralyk halk kazyýetine baryp gördi. Kazylar platformalardaky çylşyrymly iş gurluşlarynyň hakyky iş berijini kesgitlemegi, hukuk gatnaşyklaryny anyklamagy we işgärleriň hukuklaryny goramagy kynlaşdyrýandygyny düşündirdiler.

Kazylar anyk zähmet gatnaşyklarynyň bolmazlygynyň täze iş görnüşlerinde işleýänleri ýeterlik durmuş üpjünçilikden mahrum goýýandygyny, adalatly zähmet hakyna bolan hukuk ýaly hukuklaryň bozulmagyna sezewar edýändigini we öz hukuklaryny goramakda uly kynçylyklara duçar edýändigini Li aýtdylar.

«Käbir kiçi ýa-da ýeterlik hünär derejesi bolmadyk autsorsing kompaniýalary bazar paýyny almak üçin baha bäsleşigine girýärler. Tenderde ýeňiş gazanandan soň bolsa, olar girdejini saklamak üçin zähmet çykdajylaryny azaltýarlar, bu bolsa netijede işgärleriň hukuklaryna we bähbitlerine zeper ýetirýär» - diýip, Li aýtdy.

Şeýle-de bolsa, öňki ýyllar bilen deňeşdirilende täze iş görnüşlerinde işleýänleriň hukuklaryny goramakda ep-esli öňegidişlik gazanyldy.

14-nji bäşýyllyk meýilnamanyň (2021–2025 ýý.) dowamynda Şanhaýda täze iş görnüşlerinde işleýänler üçin önümçilik şikesleri boýunça ätiýaçlandyryşyň synag taslamasy işe girizildi. 2026-njy ýylyň ýanwar aýynyň ahyryna çenli bu maksatnama 1,92 milliondan gowrak adamy gurşap aldy.

Häzirki wagtda käbir platforma kompaniýalary resmi zähmet şertnamalaryny baglaşmak, zähmet gatnaşyklaryny döretmek we işgärleri işgärleriň durmuş taýdan ätiýaçlandyryş ulgamyna goşmak boýunça synag çärelerini geçirýärler. Beýleki platformalar öz-özüni ätiýaçlandyrýan işgärler üçin subsidiýa gurallaryny synagdan geçirýärler.

Şanhaý şäheriniň Zähmet serişdeleri we durmuş taýdan üpjünçiligi dolandyryşynyň zähmet gatnaşyklary bölüminiň müdiri Wan Ýan: «Indiki tapgyrda maliýeleşdiriş meseleleri bilen tapgyrlaýyn meşgullanarys. (Käbir platformalar) uzak möhletleýin hasaba alnan we işjeň işleýän frilanserleriň ätiýaçlandyryş çykdajylarynyň ýarysyny subsidiýa etmek boýunça synag maksatnamalaryny başladylar» - diýip aýtdy.

Li täze iş görnüşlerinde işleýänleriň sanynyň örän köpdügini nazara alyp, ähli işgärleri birbada doly durmuş taýdan ätiýaçlandyryş bilen üpjün etmegiň kyn mesele bolup durýandygyny belledi. Işgärleriň hukuklaryny we bähbitlerini goramak üçin ilkinji nobatda şertnama gatnaşyklarynyň düzgünleşdirilmegini güýçlendirmäge we dolandyryş gurallaryny kämilleşdirmäge üns berilmelidigini aýtdy.

«Men bilelikdäki dolandyryş gurallaryny güýçlendirmegi teklip edýärin. Munuň üçin ýerli autsorsing taslamalaryny amala aşyrýan we işgär sany belli çäklerden ýokary bolan kärhanalar işgärleriniň sany we iş ýerleri barada degişli zähmet edaralaryna yzygiderli hasabat bermelidir. Bu zähmet gözegçiligi, bazary düzgünleşdiriji we salgyt edaralarynyň arasynda maglumat alyş-çalşygyny üpjün edip, autsorsing işçi güýjüniň maglumat binýadyny döretmäge mümkinçilik berer we iş üpjünçiligi gurşawyny tapgyrlaýyn gowulandyrmak üçin utgaşykly gözegçilik güýjüni döreder» - diýip, ol aýtdy.