Aşgabadyň medeni giňişliginde soňky döwürde häzirki zaman ýetginjekleri baradaky adaty düşünjelere gabat gelmeýän bir at has köp eşidilýär. Jeýran Ismailowa çynlakaý pianinoçy keşbini adaty ýetginjeklere mahsus sadalyk bilen utgaşdyrmagy başarýar.

Oňa seredeniňde, bu näzik gyzda nusgawy sazandanyň demir ýaly berk tertibi bilen fransuz diline, ABBA toparynyň aýdymlaryna bolan gyzyklanma ýaly dürli duýgularyň nähili sazlaşýandygy hakda oýlanýarsyň. Biz onuň taýýarlyklaryny biraz wagt togtadyp, fortepiano sazlarynyň we sahnadaky ünsli nazarynyň aňyrsynda nämeleriň gizlenýändigini bilmek kararyna geldik.

— Jeýran, sen bäş ýaşyňdan bäri saz guralynyň başynda. Pianino haçan okuw meýilnamasynyň bir bölegi bolmakdan çykyp, dünýä bilen aragatnaşyk saklamagyň şahsy usulyna öwrüldi? Açyk aýtsak, hiç wagt pianinonyň gapagyny ýapyp, “sazdan dynç güni” diýip yglan edip, gezelenje gidäýmek islegi bolmadymy? Ýüküň aşa köpelýän pursatlarynda nädip başa çykýarsyň?

— Dogrusyny aýtsam, saz meniň üçin dem almak ýaly tebigy bir zada öwrüldi. Men özümi başga bir zadyň edil şeýle güýçli derejede özüne çekip biljekdigini göz öňüne getirip bilemok. Emma men hem adaty adam, elbetde, kä günler hemme zady taşlap, diňe gezelenç edip, notalar hakda pikir etmän ýaşamak isleýän wagtlarym bolýar. Şeýle pursatlarda özümi mejbur edip saz çalmaýaryn. Meniň iň gowy “dermanym” — biraz doňdurma we gowy film. Şondan soň täzeden güýç toplap, saz çalmak islegi öz-özünden dolanyp gelýär. Saz borç bolman, şatlyk getirmeli.

— Sen fransuz dilini öwrenýärsiň — ol dünýäniň iň owazly dilleriniň biri hasaplanýar. Bu saňa Debýussiniň ýa-da Raweliň sazlaryny aýratyn duýmaga kömek edýärmi? Olaryň ene diliniň ýumşaklygy bilen fortepiano üçin ýazan sazlarynyň arasynda nähilidir bir baglanyşyk duýýarsyňmy?

— Klod Debýussiniň ýa-da Moris Raweliň eserlerini ýerine ýetireniňde, dili sazyň içinde duýýarsyň — onuň ýumşaklygyny, nepisligini we aýratyn owazyny. Fransuz dilini öwrenmek şol inçe öwüşginleri has gowy duýmaga kömek edýär. Edil şol gözelligiň tebigatyna içinden düşünýän ýaly bolýarsyň, öň duýulmadyk inçe aýratynlyklary eşidýärsiň. Bu goşmaça bir saz guraly ýaly: saz dogry “aýdylyşyny” tapýar, has janly we duýgy derejesinde has düşnükli bolýar. Fransuz kompozitorlary jikme-jikliklere örän talapkär, dili bilmek bolsa şol atmosferany artykmaç dabarasyz, diňe duýgular arkaly ýetirmäge kömek edýär.

— Türkmen kompozitorlaryndan halaýanlaryň barmy?

— Elbetde, biziň nusgawy kompozitorlarymyz — Nury Halmämedow, Çary Nurymow, Durdy Nuryýew. Häzirki zaman kompozitorlarynyň döredijiligini hem örän gowy görýärin we ýokary baha berýärin. Olaryň biri hem Aýna Şirowa. Onuň eserleri täzeçil häsiýete eýe, özboluşly döredijilik stili we gaýtalanmaýan çemeleşmesi bar. Ol tejribelerden gorkmaýar. Türkmenistanda ilkinji bolup kompozitorlyk interaktiw oýunlaryny gurady. Şeýle hem, instrumental teatr žanryndaky ilkinji eserler hem onuň awtorlygyna degişlidir. Bu sazanda diňe saz çalmak bilen çäklenmän, şol bir wagtyň özünde pantomimany hem ýerine ýetirýän, kiçijik bir adamlyk teatr görnüşindäki eserlerdir. Şeýle žanrdaky Aýna Şirowanyň pýesalar toplumyny doly ýerine ýetiren ilkinji adam bolmak bagty hem maňa miýesser etdi.

— Saz bäsleşikleri hemişe tolgunyşyk bilen doly bolýar. Zalda şol “jyňňyrdap duran” dymyşlyk höküm sürüp, sen diňe elleriňi klawişalaryň üstüne uzadýan pursatyňda näme hakda pikir edýärsiň? Emin agzalarynyň öňünde rahatlygy saklamaga kömek edýän şahsy syryň ýa-da däbiň barmy?

— Meniň bagt getirýär diýip ynanýan tumarym ýa-da aýratyn däbim ýok. Meniň pikirimçe, diňe ünsüňi jemlemek ýeterlik. Şol dymyşlykdaky birnäçe sekuntda men öňde boljak “söhbet” hakda pikir edýärin. Bu — diňleýjilere sözsüz, ýöne örän çyn ýürekden möhüm bir zady aýtjak bolýan pursadyň. Seniň wezipäň diňe klawişalara basmak däl-de, seni diňlemäge gelen adamlara bir pikiri ýetirmekdigine düşüneniňde, tolgunyşyk ýitip gidýär. Üns gorkyny gysyp çykarýar. Sahna çykanyňda sen saz bilen ýeke galýarsyň, eger saza doly çümüp bilseň, zalyň dymyşlygy saňa basyş etmegini bes edýär.

— Eger bizde wagt maşyny bolup, bir boş agşamymyz bolan bolsa, haýsy kompozitoryň ýanyna çaýa giderdiň? Beýikleriň arasynda “kalpdan-kalba” gürrüň etmek üçin iň laýyk söhbetdeş kim ýaly görünýär?

— Bu gürrüňsiz Frederik Şopen bolardy. Onuň sazy maňa ruh taýdan has ýakyn: onda nepislik, asudalyk we şol bir wagtyň özünde köňlüňe güýçli täsir edýän çuňluk bar. Meniň pikirimçe, Şopen örän inçe duýgur adam bolupdyr, men bolsa onuň ýanynda biraz wagt geçirmek, döredijilik eden atmosferasyny duýmak islärdim. Onuň öz eserlerini nähili düşündirýändigini uly höwes bilen diňlärdim, sebäbi awtoryň garaýşy saza düşünmegiň açarydyr. Her bir notadaky çyn ýüreklilik — mydama öwrenesiň gelýän aýratynlyk.

— Aşgabat — güneşli we örän ýyly şäher. Eger onuň häsiýetini saz arkaly suratlandyrmaly bolsaň, bu nähili temp we nähili saz guraly bolardy? Seniň döredijiligiňde dogduk kökleriň bilen baglanyşyk nähili güýçli duýulýar?

— Aşgabady saz hökmünde suratlandyrsaň, bu gürrüňsiz dutar bolardy. Onuň owazynda halkymyzyň ruhy we durmuşy jemlenýär. Bu — döwrüň sazyň içinden geçýän demi bolup, ýaşulylary-da, ýaşlary-da biparh goýmaýar. Şeýle duýgy adama ruhy daýanç berýär we sazy has çuň duýmaga kömek edýär. Meniň ýerine ýetirýän her bir eserimde şäherimiziň şol ýylylygynyň we ýagtylygynyň bir bölegi bar.

— Indi bolsa seniň pleýlistiňe göz aýlaly. Gündelik durmuşda gulaklygyňda nämeler ýaňlanýar, nusgawy sazdan uzak zatlar hem barmy? Şeýle hem häzirki zaman sazandanyň biraz bloger hem bolmalydygyna nähili garaýarsyň?

— Häzir meniň gulaklygymda ABBA toparynyň “Dancing Queen” aýdymy ýaňlanýar. Men dürli görnüşli sazlary halaýaryn, eger olar ýokary hilli bolup, gowy keýp döredýän bolsa. Özüňi diňe nusgawy saz bilen çäklendirmek dogry bolmazdy, sungat dünýäsi ondan has giňdir. Sosial torlar barada aýtsam, häzirki zaman sazandanyň biraz bloger bolmagy möhümdir diýip pikir edýärin. Bu diňe meşhurlyk üçin däl-de, eýsem “öz adamlaryňy” tapmak we sazyň çägini giňeltmek üçin gerek. Sosial torlar nusgawy sazyň içgysgynç däldigini we meniň deň-duşlarym üçin hem gyzykly bolup biljekdigini görkezmäge kömek edýär.

— Göz öňüne getir: ertir sen Parižde oýanýarsyň. Iň köp nirede çykyş etmek islärdiň — meşhur Grand-Operanyň sahnasynda ýa-da rahat köçe kafesindäki köne pianinoda?

— Elbetde, Grand-Operada. Bu her bir artistiň arzuwy. Şeýle taryhy sahnada çykyş etmek — bu ajaýyp dereje, ussatlygyň nyşany we ýetmäge ymtylýan beýik maksadyňdyr. Ol ýerde şeýle güýçli taryh bar welin, diňe şol ýerde bolmagyň özi ýüregiňi has çalt urdurýar. Pariždäki köçe kafeleri örän romantik we täsin atmosferaly, ýöne professional sazanda üçin Grand-Opera ýaly uly sahna esasy maksat we iň uly arzuw bolup galýar.

— Diplomlary bir gapdala goýsak, şu güne çenli iň uly şahsy ýeňşiň diýip nämäni hasaplaýarsyň?

— Meniň iň uly ýeňşim — bu maňa ynanýan enem-atam we mugallymlarym. Olara uly sag bolsun aýdýaryn! Olaryň goldawy, sabyry we maňa bolan ynamy bolmasa, hiç bir diplomyň ýa-da medalyň manysy bolmazdy. Ýanyňda seni diňe ýeňiş pursatlarynda däl, eýsem ýadaw wagtyňda hem goldajak adamlaryň bardygyny bilmek — meniň üçin iň uly üstünlik. Şol ynam maňa öňe gitmäge güýç berýär.

— “Men eýýäm on bäş ýaşadym, indi başlamak giç” diýip pikir edýän deň-duşlaryňa nähili maslahat bererdiň?

— Eger sende isleg bar bolsa, “başarmaryn” diýip sebäpler oýlap tapmagyň geregi ýok. Diňe başlamak we ilkinji ädimi ätmek gerek. Eger sen edýän işiňe ýürekden berlen bolsaň we wagtyňy hem ruhuňy oňa bagyşlamaga taýyn bolsaň, ýaş asla päsgelçilik däl. Özüňi täze bir ugurda synap görmek we arzuwyňa tarap gitmek üçin hiç wagt giç däl. Iň esasy zat — özüňe ynanmak we ýoluň başyndaky kynçylyklardan gorkmazlyk.

— Ahyrynda bolsa: eger häzirki wagtda seniň durmuşyň barada terjimehal filmi düşürilse, onuň soňky titrlerinde nähili saz ýaňlanardy?

— Şeýle filmiň iň soňunda, ahyrky titrlerde hökman “La Maritza” ýaňlanardy. Bu aýdym meniň häzirki ýagdaýymy — erkinlik, umyt we geljege garaýan içki güýjümi örän takyk beýan edýär.

Anaý Ýolbarsow