Ykdysady barlaglar we özgertmeler merkezi ykdysady işjeňligi Özbegistanyň welaýatlary we şäherleri derejesinde bahalandyrmak üçin gijeki yşyklandyryş (Nighttime Lights, NTL) hemra maglumatlaryny ulandy.

Gijeki yşyklandyryş maglumatlarynyň seljermesi yşyklandyryşyň ýokary derejesi ykdysady işjeňligiň we şäher infrastrukturasynyň ösüş derejesiniň ýokarydygyny aňladýandygyny görkezdi. Seljermäniň netijeleri hemra görkezijileriniň resmi statistika bilen ýokary derejede gabat gelýändigini görkezdi. Hususan-da, NASA maglumatlaryna esaslanyp, 2020–2025-nji ýyllarda Özbegistanda adam başyna düşýän içerki jemi önümiň nominal ösüşi 80,3% bolup, ortaça ýyllyk ösüş 15,8% boldy. 5 ýylyň dowamynda JIÖ 2 090 dollardan 3 887 dollara çenli artdy.

Deňeşdirmek üçin, resmi statistika görä, şol döwürde adam başyna düşýän JIÖ 81,8% bolup, ortaça ýyllyk ösüş 16,1% boldy we 2 048 dollardan 3 881 dollara çenli ýokarlandy.

Uly we orta şäherleriň ykdysady işjeňligi

Soňky bäş ýylda sebitleýin jemi önümiň adam başyna düşýän görkezijisiniň iň ýokary ösüşi Daşkent şäherinde hasaba alyndy. Bu görkeziji takmynan 5 müň dollar artdy we 2025-nji ýylda 9,3 müň dollara ýetdi (resmi statistika boýunça 9,2 müň dollar).

2025-nji ýylda beýleki uly we orta şäherlerde hem ýokary görkezijiler hasaba alyndy: Nawoide 9,3 müň dollar, Zarafşanda 7,9 müň dollar, Samarkantda 7,2 müň dollar, Kokantda we Andižanda 6,7 müň dollar, şeýle hem Ahangaran, Ýangiýul we Buharada 5,8–5,2 müň dollar aralygynda boldy. Şeýle hem ýurduň birnäçe sebitlerinde adam başyna düşýän sebit jemi önüminiň ösüş depgini has ýokary boldy. Daşkent welaýatynda bu görkeziji 1,8 müň dollar artdy we takmynan 4 müň dollara ýetdi. Nawoi welaýatynda hem ösüş 1,8 müň dollar boldy we netijede adam başyna düşýän SJÖ takmynan 4 müň dollara ýetdi. Fergana we Sirdarýa welaýatlarynda bu görkeziji 1,6 müň dollar artyp, degişlilikde takmynan 3,5 müň we 3,4 müň dollar boldy. Kiçi we orta şäherleriň ykdysady işjeňligi

Birnäçe kiçi we orta şäherlerde adam başyna düşýän sebit jemi önüminiň görkezijileri has ýokary boldy. Termizde bu görkeziji 5,1 müň dollar boldy, Margilanda we Çirçikde takmynan 5 müň dollar, Namanganda bolsa 4,8 müň dollar boldy. Şeýle hem Kagan we Ürgenç şäherlerinde ykdysady işjeňlik derejesi deňeşdirilende ýokary bolmagynda galýar. Etrap derejesinde ykdysady işjeňlik

Etraplar boýunça 2020–2025-nji ýyllarda adam başyna düşýän sebit jemi önüminiň iň ýokary ösüş depgini Mirabad etrabynda hasaba alyndy — bu ýerde görkeziji 7,1 müň dollar artdy, Ýakkasaray etrabynda 6,3 müň dollar, Çilanzar etrabynda bolsa 5,6 müň dollar ýokarlandy. Netijede bu etraplarda adam başyna düşýän SJÖ 10 müň dollardan geçdi, bu bolsa respublikanyň beýleki etraplary we şäherleri bilen deňeşdirilende takmynan 3 esse ýokarydyr.

Etraplaryň arasynda ykdysady işjeňligiň iň ýokary ösüş depgini şeýle hem Karmanin etrabynda (2,5 esse), Ýaşnabad we Bekemir etraplarynda (2,4 esse), Sergeliý, Ýangi Haýot we Mirzo Ulugbek etraplarynda 2,3 esse ýokarlandy.

2020–2025-nji ýyllarda iň ýokary ösüş Mirabad etrabynda (7,1 müň dollar), Ýakkasarayda (6,3 müň dollar) we Çilanzarda (5,6 müň dollar) hasaba alyndy. Netijede bu etraplarda adam başyna düşýän JIÖ 10 müň dollardan geçdi.

Şeýle hem Karmanada 2,5 esse, Ýaşnabad we Bektimir etraplarynda 2,4 esse, Sergeli, Ýangi Haýat we Mirzo Ulugbek etraplarynda 2,3 esse ösüş boldy.

Ýokary ykdysady işjeňlikli sebitleriň giňelmegi

Gijeki yşyklandyryş maglumatlary şäherleşme proseslerini bahalandyrmaga mümkinçilik berdi. 2020–2025-nji ýyllarda ýokary yşyklandyryşly sebitleriň sany 22-den 31-e çenli artdy. Şeýle sebitlerde adam başyna düşýän JIÖ ortaça 3,8 müň dollardan 7 müň dollara çenli ýokarlandy. Şol bir wagtyň özünde pes yşyklandyryşly etraplaryň sany 129-dan 85-e çenli azaldy, bu bolsa 44 etrabyň şäher ösüşine geçendigini görkezýär.

Netije

Alnan netijeler gijeki yşyklandyryş maglumatlarynyň ykdysady işjeňligi bahalandyrmakda täsirli goşmaça gural bolup bilýändigini tassyklaýar. Bu usul täze ösüş nokatlaryny ýüze çykarmaga we döwlet goldawyny has maksatly ugrukdyrmaga mümkinçilik berýär.

Maglumat Özbegistanyň Türkmenistandaky ilçihanasy tarapyndan berildi

Awtor Abdulaziz Gaýbullaýew, Ykdysady barlaglar we özgertmeler merkezi