ORIENT | 26-njy mart. Aşgabatda geçirilen «Türkmenistan — Ýewropa Bileleşigi» işewürlik-forumy sebitara hyzmatdaşlygyň täze nusgasynyň kemala gelýän merkezine öwrüldi. Bir zalyň içinde ýurduň ykdysady toplumynyň ýokary ýolbaşçylary, diplomatik wekilhanalaryň baştutanlary we Ýewropanyň ösüş institutlarynyň iň ýokary derejeli dolandyryjylary ýygnananda, gürrüň diňe bir niýetler barada däl-de, eýsem integrasiýanyň anyk «ýol kartasy» barada barýar.

Forumy Türkmenistanyň maliýe we ykdysadyýet ministri Mämmetguly Astanagulow açdy. Onuň çykyşy tutuş duşuşygyň ugruny kesgitledi: Türkmenistan çuňňur düzümleýin döwrebaplaşdyrmak tapgyryna geçýär. Ministr häzirki wagtda ileri tutulýan ugruň diňe bir maýa goýumlary çekmek däl-de, eýsem Ýewropanyň tehnologiýalarynyň we dolandyryş standartlarynyň milli işewürlik üçin çaltlandyryjy boljak ekoulgamyny döretmekdigini nygtady.

Bu pikiri ÝB-niň Türkmenistandaky ilçisi Beata Peksa hem goldady. Ol forumyň adynda bellenen «Täze gözýetimleriň» — bu ilki bilen, öňünden çaklap bolýan gözýetimlerdigini belledi. Ýewropa Bileleşigi Türkmenistany diňe bir serişde merkezi hökmünde däl-de, eýsem ählumumy üpjünçilik zynjyrynyň ygtybarly halkasy hökmünde görüp, ýurduň «ýumşak» we «gaty» düzümlerine maýa goýmaga taýýardyr.

Açyklyk täsiri

Forumyň iň täsirli bölegi, mejlisleriň arasyndaky pikir alyşmalara görä, DIM-niň halkara ykdysady hyzmatdaşlyk bölüminiň başlygy Atageldi Haljanowyň öňe süren garaýyşlary boldy. Forumyň gatnaşyjylary öňden gelýän adaty resmi sözleriň deregine, hakyky ýagdaýyň jikme-jik seljermesini diňlediler. Daşary syýasat edarasynyň garaýşy örän aýdyň beýan edildi: ählumumy özgerişleriň şertlerinde hiç bir döwlet çetde galyp rowaçlyga ýetip bilmez. Bazarlaryň köne düşünjeleri üýtgeýär we häzirki wagtda diňe toparlaýyn oýnamagy başarýanlar durnukly ýagdaýda galýarlar.

Täze strategiýanyň üç sany esasy sütünleri

Ulag baglanyşygy: Hazarüsti ugry esasy ugur hökmünde ykrar edildi. DIM bu ugruň ÝB-niň «Global Gateway» başlangyçlary bilen utgaşdyrylmagynyň geçelgäni sanly awtobana öwürmäge we býurokratiýany iň pes derejä düşürmäge mümkinçilik berjekdigine ynanýar.

Maýa goýum gurşawy: Ýewropaly kompaniýalara göni ýüzlenme boldy — olar diňe bir maýadar hökmünde däl, eýsem «özgerdiji hyzmatdaşlar» hökmünde görülýär. BSG-a agza bolmak tapgyry Türkmenistanyň ykdysadyýetini döwrebaplaşdyrmagyň we dünýä bazaryna goşulmagynyň esasy ýörelgesi diýlip atlandyryldy.

Ýaşyl matrisa: Türkmenistan metan zyňyndylaryny azaltmak boýunça ygrarlydygyny ýene bir gezek tassyklady. Bu diňe bir döwrüň talaby däl-de, eýsem ÝB-niň ykdysadyýeti bilen uzak möhletleýin tehnologiki utgaşyklygy gazanmak üçin edilen hasaplamadyr.

Sessiýa seljermesi: Kiçi we orta telekeçilikden «ýaşyl» maliýe serişdelerine çenli

Panel çekişmeleriniň dowamynda Halkara söwda merkeziniň (ITC) bilmenleri Ýelena Butrimowanyň we Monder Mimuniniň moderatorlygynda bazaryň esasy oýunçylary we milli bilmenler çykyş etdiler.

Oliwýe Kýuni (Ýewropa maýa goýum banky) we Grigoriý Sawwa (Ýewropanyň täzeleniş we ösüş banky) taslamalary «garyşyk görnüşinde maliýeleşdirmäge» taýýardyklaryny tassykladylar. Bu, hususan-da, «Miwe» AGPJ-niň baş direktory Yhlas Hudaýnazarow tarapyndan wekilçilik edilen türkmen hususy pudagy üçin örän möhümdir.

Ykdysadyýet ministriniň orunbasary Babanyýaz Ýalakow we Gümrük gullugynyň wekili Ata Rahmanow amallaryň sanlylaşdyrylmagy baradaky meseleleri jikme-jik seljerdiler. «Akylly» gümrük bolmasa, hiç bir ulag geçelgesi zerur bolan tizligi üpjün edip bilmez.

Germaniýanyň ilçisi (Bernd Haýnse) we ÝB-niň beýleki ýurtlarynyň ilçileri, şeýle hem Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň (Selesta Laport Talamon) we GIZ-iň (Ýoahim Fris) wekilleri Türkmenistany «ileri tutulýan hyzmatdaş» hökmünde görýändikleri baradaky garaýyşlaryny beýan etdiler.

Forumyň çäklerinde logistikadan başlap energetika çenli, oba hojalygyndan sanly çözgütlere çenli pudaklary öz içine alýan onlarça duşuşyk geçirildi. Bu diňe bir gürrüňdeşlik däl-de, eýsem geljekki şertnamalaryň, hyzmatdaşlyklaryň we maýa goýumlaryň binýadydyr.

«Biz size gulak asýarys»

Atageldi Haljanowyň jemleýji sözi tutuş günüň esasy mazmunyna öwrüldi. Ol Türkmenistanyň işewürlikden gelýän yzyna dolanyşygy — nämeleriň netijeli işleýändigi we nähili bökdençlikleriň bardygy baradaky maglumatlary dykgat bilen öwrenýändigini aýtdy.

Forumyň münberinden göni ynandyryjy sözler ýaňlandy: «Biz size gulak asýarys». DIM diňe bir Gündogar bilen Günbataryň arasynda däl, eýsem kompaniýalaryň pikirleri bilen döwlet edaralarynyň amallarynyň arasynda hem «köpri» bolmak wezipesini öz üstüne alýar. Howa boýunça GIZ taslamasyny uzaltmak baradaky ylalaşyga gol çekilmegi, forumyň diňe bir sözler bilen däl-de, eýsem anyk borçnamalar bilen tamamlanandygynyň aýdyň subutnamasy boldy.

Aşgabat forumy şunuň ýaly netijäni görkezdi: dünýä düzgünindäki näbellilikler açyk we dogruçyl dialoga taýýar bolanlaryň hyzmatdaşlygyny has-da berkitýär. Ahyrynda «Her bir ses diňlenildi we her bir pikir düşnükli» diýen pikir öňe sürüldi.