Aşgabat, 10-njy mart | ORIENT. Dünýä biržalaryndaky düýnki tupan köpümiziň täze habarlara has ýygy-ýygydan göz aýlamagymyza sebäp boldy. Brent kysymly nebitiň nyrhynyň görlüp-eşidilmedik böküşinden soň, şu gün nähili dünýäde oýananymyza we munuň biziň sebitimiziň ýaşaýjylary üçin näme aňladýandygyna düşünmegiň wagty geldi.

Şeýlelikde, şu gün nyrhlara näme boldy?

Brent kysymly nebitiň bahasy $116 taryhy iň ýokary derejesinden soň, azajyk pauza aldy. Sişenbe gününiň ahyryna çenli nyrha düzediş girizildi we bir barrel üçin $108–$110 töwereginde üýtgäp durdy.

Ýöne bu nämäni aňladýar?

Bu krizisiň tamamlanandygyny aňlatmaýar. Bazar diňe bolup geçen şogy “siňdirmek” üçin wagtlaýyn pauza aldy. Bazar biraz “demini aldy”, ýöne dartgynlylyk entek örän ulylygyna galýar. Biz henizem dünýäniň uzak wagtlap görmedik aşa ýokary nyrhlarynyň zolagyndasarys. Bu nyrhlar bolsa dünýä logistikasyna basyş edýär. Emma 9-njy martda gözegçilik edilen nyrh peselmesi, olaryň aýagynyň astyndan täze bir ýeri gözlemek synanyşygydyr.

Onda näme üçin tupan köşeşmeýär?

Şu gün dünýä ykdysadyýeti Pars aýlagyndan gelýän habarlara örän duýgur. Eýrandaky ýagdaý baradaky islendik habar Londonyň we Nýu-Ýorkuň biržalaryndaky nyrhlarda şol bada öz beýanyny tapýar. Ählumumy bazar durnuksyzlyk zolagyna düşdi. Ol diňe bir gymmat nebitden däl-de, eger ýollar ýapylaýsa, nebitiň fiziki taýdan tapdyrmazlygyndan gorkýar.

Emma bu durnuksyz ýagdaýda oňyn pursatlar hem bar. Biziň sebitdäki iň ýakyn goşunlarymyzyň dowla düşmeýändigini bellemek örän möhümdir. Söwda gatnaşyklary we logistika zynjyrlary daşarky näbellilik şertlerinde-de haryt ibermegiň ýollaryny tapyp, täze ýagdaýa uýgunlaşyp başlaýarlar.

Bu zatlara garamazdan, serhetleriň durnuksyzlygynyň şu döwrüň iň gymmatly walýutasy bolup durýandygyna düşünip, durmuş we işewürlik täze ugurlary gözleýär. Şonuň üçin dünýä ykdysadyýetiniň joşup duran ummanynyň şertlerinde Türkmenistan «asuda gämi duralgasy» ýaly görünýär. Edil durnuklylygyň energetika adasy hökmünde.

Bu adaty adam üçin näme sebäpden möhüm?

Ägirt uly serişde gorlaryna eýe bolan Türkmenistan ýangyç importynyň ynjyklyklaryna garaşly däl. Dünýäniň beýleki künjeklerinde ýangyç guýulýan nokatlarda nyrhlar her sagatda ýokary galyp, çörekden başlap tä elektrik energiýasyna çenli hemme zadyň gymmatlamagyna sebäp bolýan bolsa, Türkmenistanda öňünden çaklap bolýan durnuklylyk saklanýar.

Türkmenistandaky durnuklylyk tutuş sebit üçin artykmaçlyga öwrülýär. Ýurduň üstünden geçýän ýollaryň ygtybarlylygy, hatda dünýä bazarlaryň titräp duran wagtynda-da, sebitiň durmuş depginini saklamagyna kömek edýär.

...Köne hakykat: çaklamak— minnetdarlykly iş däl. Ýöne onsuz hem bolanok! Şonuň üçin biz özümize sorag berýäris: ertir bize näme garaşýar?

Nyrhlaryň şu günki $108 çenli aşaklamasy — bu näme? Täze böküşden öňki wagtlaýyn dynç alyşmy ýa-da bazaryň täze hakykylyga öwrenişmeginiň alamatymy?

Siziň bilen bize bu iň esasy soragdyr. Sebäbi şu ýokary nyrhyň “iň ýokary dereje” bolup galjakdygy ýa-da diňe bir araky basgançakdygy, dünýä nyrhlarynyň “ýaňynyň” import harytlarynyň we tehnikalarynyň bahasy görnüşinde biziň dükanlarymyza näçe çalt ýetjekdigine baglydyr.

Bu görünmeýän baglanyşyklaryň manysyna düşünmek — sagdyn pikirlenmegi saklamagyň iň gowy usulydyr. Ol bolsa bize hut häzirki wagtda iň zerur zatdyr. Ertir biz gözegçiligimizi dowam etdireris we iň esasy zada: terezi nyrhynyň haýsy tarapa agjakdygyna düşünmäge synanyşarys.

Ýöne bu — ertir...