Aşgabat, 9-njy mart | ORIENT. Uzaklardaky wakalar baradaky habarlaryň birden gapymyzy kakman öýümize girip gelşini siz hem duýýarsyňyzmy? Şu gün dünýä biržalarynda — serişdeleriň ykbaly çözülýän şol ýerlerde — nebitiň bahasy öz bahasynyň tas üçden bir bölegi möçberinde garaşylmadyk böküş edip, 115 dollarlyk psihologik derejeden geçdi.

Has ýakyn wagtda, 6-njy martda, eger Ýakyn Gündogardaky gapma-garşylyk köşeşmese, öňümizdäki hepdelerde (!) dünýäniň esasy markasy bolan «Brent»-iň bahasynyň 90 dollarlyk psihologik derejeden geçip biljekdigi çaklanypdy. Emma bary-ýogy üç gün geçdi — bir çelek (ýagny barel — takmynan 159 litr) nebitiň bahasy ýüz dollardan hem ýokary bolan psihologik serhetden geçdi.

...Biziň köpümiz üçin bu sanlar diňe bir internetden alnan maglumat ýa-da telewizorlardan eşidilen habar ýaly görünýär. Emma aslyna seredeniňde, bu sanlar biziň bazara, supermarkete ýa-da öýümiziň golaýyndaky dükana gitýän her bir ädimize täsir edýär.

Nebite köplenç ykdysadyýetiň gany diýilýär. Bu asla artykmaçlyk däl. Plastik gaplamalaryň bahasynyň nähili boljakdygyndan başlap, ýükleriň serhetlerden aşyrylmagynyň näçä düşjekdigine çenli ähli zat nebitiň bahasyna baglydyr.

Häzirki wagtda dünýä bazarlarynda güýçli üýtgeşmeler (bilermenleriň dili bilen aýdylanda — wolatillyk) synlanýar. Tährandan we Pars aýlagyndan gelýän dowully habarlar sebäpli, bary-ýogy sanlyja sagadyň içinde bir bareliň bahasy onlarça dollar ýokary göterilýär. Dünýädäki bu aladalaryň ýaňy bolsa biziň sebitimize — Merkezi Aziýa hökman gelip ýetýär.

Merkezi Aziýa döwletleri şu gün biri-biri bilen garaşylýanyndan hem has ysnyşykly baglanyşyklydyr. Şunuň bilen baglylykda, Merkezi Aziýa bir «ada» däl-de, eýsem ählumumy mehanizmiň bir bölegidir. Goşny ýurtlarda import harytlarynyň nyrhlary üýtgeýän bolsa, bu diňe bir tötänlik däl-de, dünýä ýollarynyň şol özara baglanyşygynyň netijesidir.

Biziň sebitimiz – bitewi bir bedendir, bu ýerde umumy söwda ýollary we serhetlerdäki asudalyk ertirki günüň çaklap boljakdygynyň esasy kepili bolup durýar.

Häzirçe bular diňe uzakdaky maliýe merkezleriniň monitorlaryndaky sanlardyr, emma biziň öwrenşen söwda nokatlarymyzdan alýan awtomobiller üçin ätiýaçlyk şaýlarymyzyň ýa-da smartfonyň ýa-da doňdurmanyň bahasy edil şol sanlardan emele gelýär. Biz ol ýerlere baranymyzda bolsa, birden nyrhnamalaryň üýtgändigini görýäris.

Bu görünmeýän sapaklaryň nähili işleýändigine düşünmek, bolup geçýän wakalara artykmaç dowulsyz, sagdyn akyl bilen garamaga kömek edýär. Ertir «gara altynyň» dünýä söwdasynyň depginine näme üçin beýle güýçli täsir edýändigine düşünmek üçin, bu mehanizme has içgin seretmäge synanyşarys.

Sözi köpeltmezden: şu duşenbe günüň ahyryna, ýagny 9-njy marta çenli, biz taryhy bir ýagdaýy hasaba aldyk. «Brent» nebitiniň bahasy диапазоне $111–$116 aralygynda gaty çalt üýtgäp durdy.

Dünýä onlarça ýyllaryň dowamynda beýle uly böküşi görmändi. Bu diňe bir nyrhyň galmagy däl — bu köne oýun düzgünleriniň indi güýjüni ýitirendiginiň alamatydyr.

Ertir bolsa biz bu iň ýokary nokadyň «çäk» boljakdygyny ýa-da bizi has-da uly ýokarlanmanyň garaşýandygyny göreris.

Şonuň üçin — ertire çenli...