Aşgabat, 9-njy mart | ORIENT. Türkmen paýtagtynda sebit ýurtlarynyň Daşary işler ministrlikleriniň ýaş işgärleri üçin ikinji sebit okuw maslahaty başlandy. BMG-niň serişdelerini we Bitarap Türkmenistanyň mümkinçiliklerini birleşdirýän bu maksatnama, hünärmenlik we özara hormat dilinde gepleşip bilýän täze syýasy elitany kemala getirmäge gönükdirilendir.

...Duşenbe güni irden Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary institutynda okuw maslahatynyň açylyş dabarasy boldy. Oňa Gazagystandan, Gyrgyzystandan, Täjigistandan, Türkmenistandan we Özbegistandan her ýurtdan bäş wekil — jemi 25 sany wekiliýet gatnaşýar. Bu ýaşlar 30 ýaşyna çenli bolan hünärmenler bolup, olar eýýäm şu gün öz döwletleriniň bähbitlerini goraýarlar, ertir bolsa sebit howpsuzlygynyň gurluşyny kemala getirerler.

BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysy Dmitriý Şlapaçenkonyň moderatorlygynda geçen resmi açylyş dabarasy tutuş hepde üçin esasy ugry kesgitledi: bu diňe bir leksiýalar däl-de, eýsem, işjeň aragatnaşyk ulgamy ýola goýmak bolar. Beýik Britaniýanyň we Italiýanyň ilçileriniň, şeýle hem BMG-niň agentlikleriniň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagy bu meýdançanyň halkara derejesini tassyklady.

Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň orunbasary Mähri Bäşimowanyň çykyşy gatnaşyjylar üçin maksatnamalaýyn häsiýete eýe boldy. Ol Türkmenistanyň şular ýaly meýdançalary teklip ediji hökmündäki ornuny takyk kesgitledi.

«Bitarap Türkmenistan üçin sebit döwletleriniň wekillerini ýene-de kabul etmek uly mertebedir. Okuw maslahatynyň ikinji gezek geçirilmegi ýaş diplomatlaryň arasynda ynanyşmagy berkitmek boýunça öňe sürülýän başlangyçlaryň zerurdygyny tassyklaýar» — diýip, ministriň orunbasary nygtady.

Çykyşyň esasy mazmuny:

Öňüni alyş guraly hökmünde diplomatiýa: Ählumumy gün tertibiniň çylşyrymlaşýan şertlerinde «dialog medeniýetiniň» ähmiýeti artýar. Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesi bu ýerde diňe bir hukuk ýagdaýy däl-de, eýsem gapma-garşylyklaryň öňüni almagyň amaly guraly hökmünde çykyş edýär.

Türkmenistan BMG-niň Baş Assambleýasynyň 80-nji sessiýasynda: Ýurt halkara hukugynyň ornyny berkitmek we öňüni alyş diplomatiýasynyň mehanizmlerini giňeltmek boýunça başlangyçlary öňe sürmegini dowam etdirýär.

Sebitleýin itergi: M.Bäşimowa Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ýaşlar dialogyna aýratyn üns çekdi. Arkadag şäherinde (2023) we Nýu-Ýorkda (2025) geçirilen üstünlikli duşuşyklardan soň, Aşgabatdaky häzirki okuw maslahaty bu amalyň täze tapgyry bolar.

Maksatnama: Durnukly ösüş maksatlary nazaryýetinden protokol tejribesine çenli

Resmi bölekden soň, Halkara gatnaşyklary institutyndan gatnaşyjylar BMG-niň binasyna geçdiler we şol ýerde “çunňur” işler başlandy.

Birinji gün: Ulgama aralaşmak. Gatnaşyjylar BMG-niň gurluşyny we 2030-njy ýyla çenli Gün tertibini giňişleýin öwrendiler. BMG-niň Täjigistandaky Hemişelik utgaşdyryjysy Parwati Ramaswaminiň guramanyň ynsanperwer ýörelgeleri boýunça geçiren sessiýasy aýratyn gyzyklanma döretdi. Interaktiw görnüş ýaş diplomatlara BMG-niň ýokary ýolbaşçy düzümi bilen derrew çekişmelere girmäge mümkinçilik berdi.

Hepdäniň intellektual kartasy:

10–11-nji mart: Esasy üns ýöriteleşdirilen başarnyklara gönükdiriler. Gender konsepsiýasy, ekologiýa syýasaty we sebit üçin örän möhüm bolan suw diplomatiýasy ara alnyp maslahatlaşylar. Ýewropanyň Täzeleniş we Ösüş Bankynyň hünärmenleri ykdysady seljeriş boýunça ussatlyk sapaklaryny geçirerler — bu başarnyk häzirki döwrüň diplomatyna edil protokol bilimi ýaly zerurdyr.

12-nji mart: «Meýdan synaglarynyň» güni. HGI-de Sebitleýin ýaşlar dialogy geçiriler, Beýik Britaniýanyň ilçihanasynyň hünärmenleri bolsa diplomatik etiket we köpçülikleýin habar beriş serişdeleri bilen işleşmek sungaty boýunça okuw maslahaty geçirerler.

13-nji mart: Jemleýji bölüm adam hukuklaryna we halkara hukugyna bagyşlanar. Hepdelik Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ilçileri bilen «galstuksyz» görnüşindäki duşuşyk — tejribeli ussatlardan ýaş nesle göni tejribe geçirmek çäresi bilen tamamlanar.

Garaşylýan netijeler: Gatnaşyklar şahadatnamalardan has ähmiýetlidir

Okuw maslahatynyň esasy netijesi diňe bir BMG-niň terminologiýasyny çuňňur öwrenmekden ybarat däldir. Mähri Bäşimowanyň belleýşi ýaly, hünär aragatnaşyklarynyň kemala gelmegi şu günki gün tutuş sebit üçin uzak möhletleýin ähmiýete eýedir. Bu adamlar geljekde ýokary wezipeleri eýelänlerinde, olara «täzeden tanyşmak» gerek bolmaz — netijeli dialog üçin binýat eýýäm Aşgabatda tutuldy.

Merkezi Aziýanyň ýaş diplomatlary üçin niýetlenen bu okuw maslahaty diňe bir okuw kursy däl-de, eýsem sebitde bitewi intellektual giňişligi kemala getirmek boýunça strategik başlangyçdyr. Taslama 2025-nji ýylyň üstünlikli tejribesine esaslanýar we Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň hem-de Özbegistanyň daşary syýasat edaralarynyň wekilleriniň arasynda durnukly hünär gatnaşyklaryny döretmegi maksat edinýär.

BMG-niň howandarlygynda gatnaşyjylar halkara hukugynyň nazary esaslaryny we Guramanyň esasy edaralarynyň ygtyýarlyklaryny ýagdaýlara görä modelirleme hem-de başarnyklary ýerine ýetirmek arkaly synagdan geçirýän interaktiw gurşawa aralaşýarlar. Ählumumy derejedäki ýagdaýlaryň şertlerinde esasy üns kadalaşdyryjy namalaryň passiw öwrenilmeginden öňüni alyş diplomatiýasynyň, gender syýasatynyň we ykdysady seljermäniň gurallaryna işjeň eýe bolmaga tarap üýtgeýär.

Ahyrky netijede, bu başlangyç sebitiň geljekki syýasy wekilleriniň diňe bir BMG-niň usulyýetini çuňňur bilmeklerini däl-de, eýsem Merkezi Aziýanyň durnuklylygyny we gülläp ösmegini üpjün etmegiň ýollary barada umumy garaýyşlarynyň bolmagyna gönükdirilendir.