Gün we ýel energiýasyny ulanmak, ähli energetika ulgamynyň durnuklylygyny howp astyna goýmazdan nädip amala aşyrylýar? Bu soraga jogaby Germaniýanyň GIZ jemgyýeti tarapyndan amala aşyrylýan Ýewropa Bileleşiginiň EU RECA taslamasynyň sebitleýin onlaýn tanyşdyrylyşy berdi. Türkmenistanyň we goňşy ýurtlaryň hünärmenleri “akylly” inwertor tehnologiýasy bilen tanyşdyryldy, ol milli energetika lgamyny aşa ýüklenmelerden we bozulmalardan goramaga ukyplydyr.

“Ýaşyl” geçişiň meselesi

Türkmenistanyň adaty energetikasy kuwwatly gaz turbinalaryna esaslanýar, olar ulgamy demir berligi ýaly saklaýar. Şeýle-de bolsa, gün elektrik stansiýalaryny gurmak boýunça uly meýilnamalar (meselem, Gyzylarbatda) inženerler üçin kynçylyk döredýär: gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri örän çalt üýtgäp durýar. Ägirt uly gün panelleriniň umumy torlaryň deňagramlylygyny üýtmezligi üçin düýpli täze tehniki çözgütler gerek.

GFM tehnologiýasy: ber bir nokadyň “beýnisi”

Tanyşlyk çärelerinde esasy guraly GFM-inwertorlar (Grid-Forming Inverters) boldy.

Ol diňe tok üýtgeşdiriji däl, eýsem ulgamy “şekillendirýän” funksiýasy bilen enjam. Eger ulgamyň woltlylygy çalt ýokarlansa ýa-da ýykylsa, bu invertorlar öçürilmeýär, tersine, derrew “ýaşyl goldaw” berýär we uly elektrik stansiýasynyň işleýşini simulýasiýa edýär. Galyp aýdylanda, GFM-invertorlar aýry-aýry gün we şemal elektrik stansiýalaryny bir bitewi, durnukly işleýän ulgama öwürýär.

Gazagystanyň tejribesinden — sebite

6-njy ýanwarda wideoaragatnaşyk görnüşinde geçirilen tanyşdyrylyşyň esasynda GIZ-iň bilermenleriniň Gazagystanyň «KEGOC» ulgam operatorynyň binýadynda geçiren bir hepdelik okuw maslahatynyň tejribesi ýatyr. Indi bu tejribe tutuş sebitiň çäginde giňeldilýär. Türkmenistan üçin bu gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerini subut edilen nemes we ýewropa tejribesini ulanmak arkaly ornaşdyrmaga mümkinçilikdir.

Işiň netijesi hökmünde tehniki hasabat taýýarlanar, ol sebitiň energetikleri üçin esasy gollanma bolup hyzmat eder. Bu Merkezi Aziýa ýurtlarynda ynamly we döwrebap “ýaşyl” köprü gurmagyň amaly gollanmasy bolar.

«Ýewropa Bileleşigi Merkezi Aziýada durnukly energetikanyň tarapdary: Merkezi Aziýada gaýtalanýan energiýa çeşmeleri» (EURECA) sebitleýin taslamasy «Ýaşyl Merkezi Aziýa» we «Team Europe Initiative» başlangyçlarynyň bir bölegidir. Taslama Germaniýanyň Ykdysady Hyzmatdaşlyk we ösüş ministrliginiň (BMZ) sargydy boýunça amala aşyrylýar we Ýewropa Bileleşigi tarapyndan «Global Gateway» strategiýasy çäginde maliýeleşdirilýär.