Biziň yhlasymyz – adamlary ýakynlaşdyrmak
Habarlar
Makalalar
Media
Anons
Tehnologiýalar
Biz barada
Habarlaşmak üçin
||
Emeli aň (EA) şu hepde Dawosda geçirilen forumyň esasy üns merkezinde boldy. Bütindünýä Ykdysady Forumynyň Emeli aň boýunça ýolbaşçysy Euronews Next-e iň möhüm meseleler barada gürrüň berdi.
Bu hepde Dawosda geçirilen ykdysady forumda geosyýasat esasy orun eýelese-de, dünýä liderleri üçin tehnologiýa özygtyýarlylygy we strategiki güýç bilen bagly meseleleri çözmäge synanyşýan şertlerde emeli aň hem şol derejede möhüm tema öwrüldi.
Her ýylky duşuşygy guraýan Bütindünýä Ykdysady Forumynyň Emeli aň boýunça öňdebaryjy merkeziniň ýolbaşçysy Keti Liniň aýtmagyna görä, bu tehnologiýa diňe ykdysadyýeti üýtgetmek bilen çäklenmän, eýsem ýurtlaryň dünýäde öz ornuny nähili kesgitleýändiginde hem barha möhüm orun tutýar.
«Bu diňe mümkin däl, eýsem eýýäm bolup geçýär», — diýip, Li Euronews Next-e beren söhbetdeşliginde global tehnologiýa garaşsyzlygy ugrundaky bäsleşigi beýan etdi. «Häzirki geosyýasy ýagdaýda her bir ýurt özbaşdak meýilnama düzýär. Elbetde, adamlar şeýle diýilýän özygtyýarlylygyň ýoklugy sebäpli alada edýärler».
Geosyýasy dartgynlylygyň artmagy emeli aňdaky özygtyýarlylygy — ýagny döwletiň öz EA ulgamlaryna garaşsyz gözegçilik we dolandyryş mümkinçiliklerini — köp ýurtlar üçin esasy ileri tutulýan ugra öwürdi. Emma munuň anyk nähili görnüş aljakdygy heniz belli däl.
Liniň pikirine görä, emeli aňdaky özygtyýarlylyk daşda durmagy aňlatmaly däl, sebäbi ýurtlaryň köpüsi üçin ähli tehnologiýa gatlaklaryny diňe bir ýurduň içinde döretmek amaly taýdan mümkin däl we hakykatda hem başardyp bolmaýar. Mundan başga-da, bu planeta üçin durnukly bolmazdy.
«Biz emeli aňyň doly milli eýeçilikde bolmalydygy baradaky düşünjeden daşlaşyp, has köp strategiki özara baglylyga tarap hereket etmäge synanyşýarys», — diýip, ol aýtdy.
Bu çemeleşmede ýurtlar içerki maksatly maýa goýumlary we halkara hyzmatdaşlyklary arkaly özboluşly güýçli taraplaryny ulanýarlar, şol bir wagtyň özünde laýyk hyzmatdaşlary tapmak üçin strategiki ylalaşyklara barýarlar.
Li Ýewropany mysal hökmünde getirip, agza döwletleriň arasynda emeli aň boýunça serhetara hyzmatdaşlyklara ünsi çekdi. Ol «her bir adamyň bu güýçli tehnologiýanyň peýdasyny görmegi» üçin köp derejeli hyzmatdaşlygyň zerurdygyny aýtdy.
Ýewropa emeli aňda öňdebaryjy bolup bilermi?
Emeli aň bäsleşiginde ABŞ we Hytaýyň agalyk etmegine garamazdan, Dawosda çykyş eden tehnologiýa ýolbaşçylary bu tehnologiýanyň Ýewropa üçin uly mümkinçilikleri açýandygyny bellediler.
Çip öndüriji ägirt Nvidia-nyň esaslandyryjysy we baş direktory Jensen Huang forumda emeli aňyň Ýewropa üçin «gyzyklydygyny», sebäbi onuň EA infrastrukturasyny döretmek üçin «örän güýçli önümçilik binýadynyň» bardygyny aýtdy.
Huang muny Ýewropanyň programma üpjünçiligi döwrüni «böküp geçip», robototehnikany ösdürmegi üçin «ömürde bir gezek gabat gelýän mümkinçilik» diýip atlandyrdy.
Li hem bu oňyn garaýşy paýlaşyp, Ýewropanyň artykmaçlyklaryny sanap geçdi: ýokary derejeli hünärmenler, netijeli düzgünleşdirme, «innowasiýalary höweslendirýän durnukly jemgyýet» we güýçli senagat binýady.
Şeýle-de bolsa, ol öňde duran uly kynçylyklary hem boýun aldy. Yklym boýunça bazaryň böleklere bölünmegi startaplar üçin serhetara giňelmegi kynlaşdyrýar we zehinleriň hereketliligine päsgel berýär.
«Ýewropadaky köp startaplar henizem ABŞ ýaly uly bazara çykmagyň Ýewropa Bileleşiginiň içindäki bölek-bölek bazarlary özleşdirmekden has aňsatdygyny hasaplaýarlar», — diýip, Li aýtdy.
Energetika meselesi
Emeli aň üçin başga bir möhüm kynçylyk — diňe Ýewropa däl, eýsem ähli ýurtlar üçin — energetika bolar. EA ulgamlarynyň işlemegini üpjün edýän maglumat merkezleri ägirt uly möçberde elektrik energiýasyny talap edýär.
Bu infrastruktura şeýle bir möhüm welin, Microsoft-yň baş direktory Satýa Nadella Dawosda hut energiýanyň bahasynyň haýsy ýurduň EA bäsleşiginde ýeňiji boljakdygyny kesgitleýän esasy faktor boljakdygyny aýtdy.
Li hem energetika meselesiniň şol bir wagtyň özünde «köne» energiýa ulgamlaryny täzeden gurmak üçin mümkinçilik berýändigini aýtdy.
«Arassa energiýany ulanyp başlan ulgamlar tutuş jemgyýet üçin peýda getirer, emma biz uzak möhletli pikirlenmeli we ähli ekoulgamy nähili gurmalydygymyzy düşünmeli», — diýip, ol belledi.
Geljekki EA meseleleri
Liniň aýtmagyna görä, emeli aňyň ösüş tizligi öň görlüp-eşidilmedik derejede — «indi biziň durmuşymyzdaky bir ýyl EA dünýäsi üçin 100 ýyla deň ýaly görünýär». Häzirki wagtda gürrüň edilýän goşundylar ertir aňsatlyk bilen könelip bilner.
Liniň aýtmagyna görä, mysal üçin, şu ýylky Dawos emeli aňyň uly dil modellerinden (LLM) robototehnika ýaly «fiziki» emeli aňa tarap süýşýändigini görkezdi, şeýle-de ýurtlaryň maýa goýumlary we düzgünleşdirme boýunça nähili kararlar kabul edýändigini aýan etdi.
Indiki ýyl Dawosda haýsy esasy temalaryň boljakdygy soralanda, Li köp zadyň üýtgemezligine garaşýandygyny aýtdy — mysal üçin, EA-nyň diňe korporatiw girdejä däl-de, adamzada nädip hyzmat edip biljekdigi baradaky soraglar.
«Biz diňe öz geljegimizi däl, çagalarymyzyň geljegini nädip gorarys?» — diýip, Li sorady. Ol EA sebäpli başlangyç derejeli iş orunlaryny azaltmagy meýilleşdirýän ýolbaşçylary tankytlap, muny «iň uly ýalňyşlyk» diýip atlandyrdy.
Onuň ýerine, ol ýaş işgärleri tejribeli ýokary ýolbaşçylar bilen birleşdirmegi teklip etdi we ýaş hünärmenleriň EA bilen işlemekde tebigy ukyplydygyny, ýagny olaryň «AI-native» bolandygyny aýtdy.
Li şeýle-de emeli aňyň global Demirgazyk bilen Günortanyň arasyndaky sanly tapawudy artdyrmaly däldigini we EA ulgamlarynyň arassa energiýa bilen işlemegi üçin has köp tagalla edilmelidigini belledi.
«Biz tehnologiýany ähli adamzady ýokarlandyryp biljek güýç hökmünde görýäris. Biz adamlar — biziň aýratynlygymyz biri-birimiz barada alada etmekdir, we hut bu zat biziň gün tertibimiziň merkezinde durmalydyr», — diýip, ol aýtdy.
