Dünýä jemgyýeti energetika ýylynyň netijelerini jemleýän döwründe, bilermenleriň ünsi ýüzýän ýel energetikasynyň üstünliklerine gönükdirildi. Norwegiýanyň Hywind Tampen taslamasynyň — dünýäde ilkinji uly göwrümli ýüzýän ýel turbinalary seýilgähiniň — tejribesi deňiz ýeliniň senagat infrastrukturasyny durnukly üpjün edip bilýändigini subut etdi.

Bu tehnologik öňegidişlik häzirki wagtda dünýäniň “ýaşyl” energetikasynyň geljegi hökmünde garalýan Hazar sebitinde aýratyn ähmiýete eýe bolýar.

2025-nji ýylyň tehnologik öňegidişligi

Öň ýüzýän ýel stansiýalary synag derejesinde hasap edilýän bolsa, 2025-nji ýylda olar täze hakykata öwrüldi. Ýewropanyň ilkinji taslamalarynyň ornuna täze nesliň ägirtleri gelýär.

2025-nji ýylda dünýäde iň kuwwatly ýeke-täk ýüzýän gurnama bolan OceanX platformasy doly kuwwatynda işe girizildi (16,6 MW). Ol iň güýçli taýfunlara-da garşy durup bilýär. Bu bolsa tehnologiýanyň iň çylşyrymly howa şertlerinde-de işlemäge doly taýýardygyny tassyklaýar.

Ýüzýän stansiýalaryň esasy aýratynlygy — çuňlugy 100 metrden geçýän sebitlerde-de işlemäge ukyply bolmagydyr. Bu bolsa deňizdäki iň güýçli ýel akymlaryna çykmaga mümkinçilik berýär.

Hazar ugry: 845 gigawatlyk mümkinçilik

Hazar deňziniň mümkinçiligi örän uludyr. Bütindünýä Bankynyň maglumatlaryna görä, Hazar deňziniň ýel energetikasynyň umumy tehniki kuwwaty 845 GW diýlip bahalandyrylýar.

Sebitleýin dereje: Diňe Azerbaýjan tarapynda bu görkeziji 157 GW-a barabardyr. Azerbaýjan eýýäm ýüzlerçe megawat kuwwatly deňiz ýel energetikasy taslamalaryny durmuşa geçirmäge başlady we “ýaşyl” elektrik energiýasyny eksport etmegi meýilleşdirýär. Şuňa meňzeş mümkinçilikler beýleki kenarýaka ýurtlar, şol sanda deňiz şelfi “arassa” energiýa öndürmek üçin amatly şertlere eýe bolan Türkmenistan üçin hem açylýar. Türkmenistan hem “arassa” energiýa trap ynamly ädimleri ädýär. CIET-2025 maslahatynda beýan edilen soňky bildirişler ýurduň kombinirlenen we pes uglerodly tehnologiýalary ornaşdyrmak boýunça alyp barýan ugruny tassyklaýar.

Ekologiýa deňagramlylygy: Ýüzýän stansiýalar deňiz düýbündäki fauna täsir etmeýär we olar kenardan uzakda ýerleşdirilip bilner. Bu ýagdaý deňiz manzarasyny hem-de guşlaryň göçüş ýollaryny bozmaýar.

Ýangyç-energetika toplumy bilen sazlaşyk: Norwegiýanyň tejribesine görä, ýüzýän ýel elektrik stansiýalary deňizdäki nebigaz platformalaryny elektrik energiýasy bilen üpjün edip biler. Bu CO₂ zyňyndylaryny azaltmaga we uglewodorodlaryň çykarylyşyny has “ýaşyl” etmäge mümkinçilik berýär.

Geljege nazar

Türkmenistan üçin geljekde şeýle tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy eksporty diwersifikasiýalaşdyrmagyň açary bolup biler. Hazardaky ýel mümkinçiliklerinden peýdalanmak dünýä bazarlary üçin goşmaça tebigy gaz möçberlerini boşatmaga, şol bir wagtyň özünde-de ýurduň sebitiň ekologiýa taýdan jogapkär öňdebaryjysy hökmünde ornuny berkitmäge şert döreder.