26–27-nji martda Täjigistanyň Prezidenti Emomali Rahmon döwlet sapary bilen Özbegistana barar.

Özbegistan bilen Täjigistanyň arasyndaky gatnaşyklar hoşniýetli goňşuçylyk, özara hormat we strategik hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanyp yzygiderli ösdürilýär. Iki ýurduň halklarynyň taryhy, medeni we ruhy ýakynlygy döwletara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmakda we özara bähbitli gatnaşyklary giňeltmekde berk binýat bolup hyzmat edýär. Iki ýurduň arasynda diplomatik gatnaşyklar 1992-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda ýola goýuldy. Şondan bäri döwletara dialog yzygiderli ösdürilip, soňky ýyllarda aýratyn depgin we köpugurly häsiýet aldy. Ýokary derejedäki yzygiderli syýasy dialog hyzmatdaşlygyň pugtalanmagynda möhüm orun eýeleýär.

Soňky ýyllarda ýurtlaryň liderleriniň birnäçe özara saparlary amala aşyryldy. Olar strategiki hyzmatdaşlygy ösdürmäge we esasy ugurlarda gatnaşyklary giňeltmäge täze itergi berdi. Hususan-da, 2018-nji ýylyň mart aýynda Özbegistanyň Prezidentiniň Duşenbä döwlet sapary, şol ýylyň awgustynda bolsa Täjigistanyň Prezidentiniň jogap sapary boldy. 2021-nji ýylyň iýunynda Özbegistanyň baştutany Täjigistana iş saparyny amala aşyrdy, 2022-nji ýylyň iýunynda bolsa Täjigistanyň Prezidenti Özbegistana resmi sapar bilen bardy. 2024-nji ýylyň 18–19-njy aprelinde Özbegistanyň Prezidentiniň Täjigistana döwlet sapary ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň täze möhüm tapgyry boldy.

Iki ýurduň arasynda syýasy dialog ýokary depgin bilen ösýär we ýokary derejedäki yzygiderli aragatnaşyklar bilen häsiýetlendirilýär. Liderler diňe ikitaraplaýyn däl, eýsem halkara we sebit guramalarynyň çäklerinde hem işjeň hyzmatdaşlyk edýärler. Olar 2025-nji ýylyň 16-njy noýabrynda Daşkentde geçirilen Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň konsultatiw duşuşygyna, 2025-nji ýylyň 9-10-njy oktýabrynda Duşenbede geçirilen GDA-nyň döwlet Baştutanlarynyň geňeşine hem-de 2025-nji ýylyň 22-nji dekabrynda Sankt-Peterburgda geçirilen GDA-nyň döwlet Baştutanlarynyň resmi däl duşuşygyna gatnaşdylar.

«Merkezi Aziýa +» formatlarynda hyzmatdaşlyk hem ösdürilýär. Hususan-da, 2025-nji ýylyň 3–4-nji aprelinde Samarkantda geçirilen «Merkezi Aziýa – Ýewropa Bileleşigi» sammitine we 2025-nji ýylyň 9-10-njy oktýabrynda Duşenbede geçirilen «Merkezi Aziýa – Russiýa» sammitine gatnaşdylar. 2025-nji ýylyň 31-nji martynda Hujand şäherinde geçirilen Özbegistan, Täjigistan we Gyrgyzystanyň liderleriniň üçtaraplaýyn duşuşygy möhüm waka boldy. Gepleşikleriň netijesinde üç ýurduň döwlet serhetleriniň çatrygy baradaky taryhy Ylalaşyga gol çekildi, şeýle hem döwletleriň hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny, özara ynanyşmagy we sebitde durnukly ösüşi berkitmäge çalyşýandygyny berkidýän Bilelikdäki Jarnama kabul edildi.

Gazanylan ylalaşyklar köp ýyllaryň dowamynda dowam edip gelen serhet meseleleriniň düzgünleşdirilmeginde, şeýle hem Merkezi Aziýada durnuklylygy we hyzmatdaşlygy berkitmekde möhüm ädim boldy. Bilermenleriň pikirine görä, kabul edilen çözgütler sebitde parahatçylygyň, howpsuzlygyň üpjün edilmegine we onuň halkara abraýynyň ýokarlanmagyna ýardam eder. Taraplar söwda, ulag, senagat, “ýaşyl” energetika, suw serişdeleri we ekologiýa ugurlaryny ösdürmek bilen birlikde, serhetýaka sebitleriň hyzmatdaşlygyny we medeni-ynsanperwer gatnaşyklary giňeltmäge ygrarlydyklaryny tassykladylar.

Özbegistan bilen Täjigistan halkara arenasynda işjeň hyzmatdaşlyk edýärler we öňdebaryjy halkara hem-de sebit guramalarynyň çäklerinde, şol sanda Birleşen Milletler Guramasy, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy, Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasy hem-de Aral deňzini halas etmek boýunça Halkara Gaznasy ýaly guramalarda biri-biriniň başlangyçlaryny goldaýarlar. Birleşen Milletler Guramasynyň çäklerinde Täjigistan bilen Özbegistan iki taraplaýyn we köp taraplaýyn derejelerde ýakyndan hyzmatdaşlyk edýärler.

Täjigistan Özbegistan tarapyndan öňe sürlen, parahatçylygy pugtalandyrmaga, durnukly ösüşe, sebit hyzmatdaşlygyna, dini çydamlylyga, syýahatçylyga we ekologiýa gönükdirilen birnäçe kararnamalarynyň awtordaşy bolup çykyş edýär. Öz gezeginde, Özbegistan hem Täjigistanyň möhüm başlangyçlaryny goldady.

Özbek-täjik hyzmatdaşlygynyň möhüm ugurlarynyň biri parlamentara we pudagara gatnaşyklary ösdürmek bolup durýar, bu bolsa syýasy dialogy pugtalandyrmaga we gazanylan ylalaşyklaryň netijeli durmuşa geçirilmegini üpjün etmäge ýardam berýär.

Soňky ýyllarda iki ýurduň parlamentleriniň arasynda aragatnaşyklar ep-esli işjeňleşdi. Özbegistanyň wekilleri Täjigistanda geçirilen parlament we prezident saýlawlarynda Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy hem-de Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy missiýalarynyň düzüminde halkara synçy hökmünde gatnaşdylar, bu bolsa ýokary derejedäki ynanyşmagy we özara goldawy görkezýär. Parlament wekiliýetleriniň özara saparlary yzygiderli häsiýete eýe boldy. Parlament dostluk toparlarynyň çäklerinde aragatnaşyklar işjeň ösdürilýär. 2025-nji ýylda dostluk toparlarynyň bilelikdäki ýolbaşçylarynyň duşuşyklary we parlamentleriň ýolbaşçylygy derejesinde gepleşikler geçirildi, şeýle hem iki ýurduň degişli komitetleri we komissiýalary arasynda birnäçe onlaýn maslahatlar guraldy.

Özbegistan bilen Täjigistanyň arasynda söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk iki taraplaýyn gatnaşyklarynyň esasy ugurlarynyň biri bolup durýar. Ykdysady gatnaşyklarynyň binýadyny 1996-njy ýylda gol çekilen erkin söwda baradaky hökümetara ylalaşyk, şeýle hem 2002-nji ýyldan bäri işleýän özbek-täjik Söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara toparynyň işi düzýär. Soňky ýyllarda özara söwdada durnukly oňyn ösüş dinamikasy syn edilýär.

2025-nji ýylyň jemlerine görä, iki ýurduň arasyndaky haryt dolanyşygy 912,3 million ABŞ dollaryna ýetdi, bu bolsa öňki ýyl bilen deňeşdirilende 30 göterim ýokarydyr. Şol sanda Özbegistandan eksport 683 million dollar boldy, Täjigistandan import bolsa 229,3 million dollar boldy.

Iki taraplaýyn söwdanyň gurluşy dürli-dürlüligi bilen tapawutlanýar. Özbegistanyň eksportynyň esasy ugurlaryna senagat önümleri, hyzmatlar, maşynlar we ulag enjamlary, himiýa önümleri hem-de mineral ýangyç degişlidir. Täjigistandan importyň gurluşynda bolsa azyk däl çig mal, ýangyç-energetika serişdeleri, maşynlar we enjamlar, şeýle hem azyk önümleri agdyklyk edýär.

Maýa goýum hyzmatdaşlygy hem ösdürilýär. Häzirki wagtda Özbegistanyň çäginde täjik maýasynyň gatnaşmagynda 343 kärhana, şol sanda bilelikdäki kärhanalar hem-de doly daşary ýurt maýasy bilen işleýän kärhanalar hereket edýär. Täjigistanda bolsa Özbegistanyň rezidentleriniň gatnaşmagynda 71 kompaniýa işleýär, olar söwda, gurluşyk materiallaryny öndürmek, azyk senagaty, ulag we beýleki hyzmatlar ugurlarynda iş alyp barýarlar. Özara maýa goýumlarynyň möçberi hem ep-esli artdy. Mysal üçin, 2025-nji ýylda Täjigistan bilen hyzmatdaşlygyň çäklerinde 427 million ABŞ dollaryndan gowrak daşary ýurt maýa goýumlary we karz serişdeleri özleşdirildi, bu bolsa öňki döwür bilen deňeşdirilende takmynan üç esse ýokarydyr.

Ulag infrastrukturasyny ösdürmek we logistika aragatnaşyklaryny giňeltmek özbek-täjik hyzmatdaşlygynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. Bu ugurdaky hyzmatdaşlyk ykdysady gatnaşyklary pugtalandyrmaga, söwda möçberlerini artdyrmaga hem-de sebitiň üstaşyr mümkinçiligini ösdürmäge ýardam berýär. Özbegistan bilen Täjigistanyň demir ýol we awtomobil edaralarynyň hyzmatdaşlygy halkara ulag guramalarynyň üsti bilen alnyp barylýar.

2022-nji ýylyň iýun aýyndan başlap Duşenbe – Daşkent ugurunda yzygiderli demir ýol gatnawy gaýtadan dikeldildi. 2025-nji ýylda halkara ýük daşamalarynyň möçberi 9,9 million tonna ýetdi, bu bolsa öňki ýyl bilen deňeşdirilende 12,7% köpdir. 2018-nji ýylda gol çekilen hökümetara ylalaşyk awtomobil ýolagçy we ýük daşamalarynyň giňelmegine ýardam berdi.

Häzirki wagtda «Daşkent – Hujand», «Kokand – Şaýdon», «Duşanbe – Termez», «Daşkent – Duşenbe», «Samarkand – Penjikent» hem-de «Duşenbe – Denau» ugurlary boýunça yzygiderli awtobus gatnawlary amala aşyrylýar. Howa gatnawlary ulgamynda hyzmatdaşlyk hem işjeň ösdürilýär. Häzirki wagtda iki ýurduň arasynda hepdede 10-a çenli yzygiderli uçuş amala aşyrylýar, olar «Uzbekistan Airways», «Centrum Air» hem-de «Somon Air» awiakompaniýalary tarapyndan ýerine ýetirilýär. 2025-nji ýylda iki ýurduň awiakompaniýalary tarapyndan 133 müňden gowrak ýolagçy daşaldy, bu bolsa öňki ýyl bilen deňeşdirilende 24 göterim ýokarydyr.

Energetika hyzmatdaşlygy Özbegistan bilen Täjigistanyň arasynda iki taraplaýyn gatnaşyklaryň möhüm bölegini eýeleýär. Taraplar suw-energetika serişdelerini rejeli peýdalanmak, elektrik energiýasyny öndürmek we energiýa serişdelerini üpjün etmek ugurlarynda hyzmatdaşlygy yzygiderli ösdürýärler.

Medeni-ynsanperwer hyzmatdaşlyk özbek-täjik gatnaşyklarynda aýratyn orny eýeleýär we iki ýurduň halklarynyň arasynda dostlugy hem-de özara düşünişmegi pugtalandyrýan möhüm faktor bolup durýar.

Soňky ýyllarda medeni, bilim we ylmy alyş-çalyşlaryň ep-esli işjeňleşendigi syn edilýär. Yzygiderli kino günleri, medeni forumlar, maslahatlar, teatrlaryň gastrollary we bilelikdäki medeni çäreler geçirilýär. Olar medeniýetara dialogy giňeltmäge hem-de umumy taryhy-medeni mirasy gorap saklamaga ýardam berýär.

Mysal üçin, dürli ýyllarda Täjigistanda Özbegistanyň kino günleri we Özbegistanda Täjigistanyň kino günleri guraldy, şeýle hem iki ýurduň döredijilik intelligensiýasynyň wekilleriniň gatnaşmagynda medeni çäreler geçirildi. Täjik wekiliýeti Özbegistanda geçirilýän halkara medeni festiwallara, şol sanda bahşy sungaty festiwallaryna, «Şark taronalary» hem-de halk döredijiligi boýunça halkara forumlaryna yzygiderli gatnaşýarlar.

Bilim we ylym ulgamyndaky hyzmatdaşlyk aýratyn ähmiýete eýedir. Ylmy-amaly maslahatlar, alymlaryň we skademiki gurşawyň duşuşyklary geçirilýär. Iki taraplaýyn hyzmatdaşlygyň möhüm nyşany hökmünde durmuş maksatly desgalaryň gurluşygy çykyş edýär. Hususan-da, Özbegistan tarapyndan Täjigistanyň Sogd welaýatynda mekdep guruldy, şeýle hem Kubodiýon etrabynda hassahana we saglyk öýler gurlup, lukmançylyk infrastrukturasyny döretmek boýunça taslamalar amala aşyryldy.

Ýaşlar arasyndaky gatnaşyklary ösdürmäge hem uly ähmiýet berilýär. Ýaşlar forumlary, ekologiýa lagerleri we bilim çäreleri guralýar, olar iki ýurduň ýaş nesliniň arasynda özara düşünişmegi pugtalandyrmaga gönükdirilendir. Medeni-ynsanperwer gatnaşyklaryň ösmeginde Özbegistandaky täjik diasporasy möhüm orun eýeleýär. Ýurdumyzda milli medeni merkezler, bilim edaralary we täjik dilindäki köpçülikleýin habar beriş serişdeleri hereket edýär. Hususan-da, Özbegistanda 253 mekdepde okuw täjik dilinde alnyp barylýar, şeýle hem birnäçe uniwersitetlerde täjik dilinde bilim berýän toparlar döredildi. Mundan başga-da, çap neşirleri çykarylýar, telewideniýe we radio gepleşikleri täjik dilinde alnyp barylýar, bu bolsa milli medeniýetiň we däp-dessurlaryň saklanmagyna ýardam berýär.

Häzirki wagtda özbek-täjik gatnaşyklary durnukly ösüş depginini görkezýär we syýasy dialogdan başlap ykdysady hyzmatdaşlyga çenli, şeýle hem medeni-ynsanperwer alyş-çalyşlara çenli giň ugurlary öz içine alýar. Ýokary derejedäki yzygiderli duşuşyklar, halkara guramalaryň çäklerinde işjeň hyzmatdaşlyk, özara söwdanyň ösüşi hem-de bilelikdäki infrastruktura taslamalarynyň ösdürilmegi iki döwletiň arasynda strategiki hyzmatdaşlygyň ýokary derejesini görkezýär.

Özbegistan bilen Täjigistanyň halklarynyň taryhy we medeni ýakynlygy, şeýle hem taraplaryň özara hormat goýmak, ynanyşmak we biri-biriniň bähbitlerini nazara almak esasynda hyzmatdaşlygy mundan beýläk hem çuňlaşdyrmaga bolan ymtylyşy iki taraplaýyn gatnaşyklary pugtalandyrmakda möhüm orun eýeleýär.

Şübhesiz, nobatdaky özbek-täjik ýokary derejeli sammiti diňe iki döwletiň däl, eýsem tutuş Merkezi Aziýa sebitiniň durnuklylygyny, howpsuzlygyny we durnukly ösüşini pugtalandyrmaga ýardam berer.