ORIENT | 26-njy mart. «Türkmenistan — Ýewropa Bileleşigi» işewürlik-forumynyň çäklerinde hünärmenleriň çekişmeleri anyk hukuk we söwda gurallarynyň derejesine geçdi. Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň Bütindünýä Söwda Guramasy (BSG) bilen hyzmatdaşlyk bölüminiň başlygy Ylham Ýaraşow ýurduň ählumumy söwda ulgamyna goşulmagyň haýsy tapgyrdadygy we munuň adaty telekeçä näme berjekdigi barada jikme-jik hasabat berdi.

Nazaryýetden tejribä: 39 sany kanunyň gaýtadan seredilmegi

Türkmenistan üçin BSG-a barýan ýol — bu ilki bilen, milli kanunçylygyň giň gerimli «inwentarizasiýasydyr». Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň wekiliniň habar bermegine görä, häzirki wagtda ÝB-niň we Halkara söwda merkeziniň (ITC) goldawy bilen 39 sany kadalaşdyryjy hukuk namalaryň dünýä standartlaryna laýyklygy boýunça çuňňur seljermesi geçirilýär.

Bu ýoluň ýarysy eýýäm geçildi: 20 sany akt barlanyldy, standartlaşdyrmak we tehniki kadalaşdyrmak baradaky täze kanun taslamalary bolsa eýýäm içerki serediş tapgyrynda durýar. Bu bolsa, ýakyn wagtda türkmen harytlarynyň Ýewropadaky ýa-da Aziýadaky ýaly birmeňzeş düzgünler boýunça öndüriljekdigini we sertifikatlaşdyryljakdygyny aňladýar. Bu bolsa öz-özünden eksport üçin bökdençlikleri aradan aýyrar.

Milli kanunçylygy BSG-niň standartlaryna laýyk getirmek «tehniki kadalaşdyrmak» diýlip atlandyrylýan amaly hem öz içine alýar. Bu bolsa türkmen pomidorlarynyň, dokma önümleriniň ýa-da dökünleriniň Ýewropa Bileleşigindäki analoglary bilen birmeňzeş «hil pasportlaryna» eýe boljakdygyny aňladýar. Netijede, gümrükden geçiş wagty gysgalýar we logistika çykdajylary 15–20% azalýar.

«BSG-a agza bolmak meniň üçin näme aňladýar?»

Çykyşda maglumat elýeterliligine we açyklygyna aýratyn üns berildi. Işewürlik üçin BSG-a agza bolmagyň peýdalaryny düşündirýän üç dilde amaly gollanma neşir edildi. Döwlet gullukçylary bolsa ýöriteleşdirilen okuw maslahatlaryndan geçip, «gözegçilerden» halkara söwdasynyň hünär taýdan ýokary taýýarlykly gatnaşyjylaryna öwrülýärler. Häzirki wagtda ösüp gelýän ykdysadyýetleriň amaly tejribesine gönükdirilen işewür-gollanmanyň ikinji bölegi taýýarlanylýar.

Ylham Ýaraşow öz çykyşynyň ahyrynda ÝB bilen Türkmenistanyň arasyndaky söwdany we maýa goýumlary ösdürmek üçin işewürlik gurşawyna bagyşlanan forumyň birinji sessiýasynyň resmi däl şygaryna öwrülen pikiri orta atdy: «Mesele Türkmenistanyň BSG-a goşulmaga mümkinçiliginiň bardygy ýa-da ýokdugy däl, eýsem onuň hususy pudagynyň köptaraply söwda ulgamyndan daşarda galmaga mümkinçiliginiň bardygy ýa-da ýokdugydyr».

Bu çemeleşme amala aşyrylýan işiň düýp mazmunyny aňladýar: ählumumylaşma — bu howp däl-de, eýsem ýerli öndürijiniň bähbitlerini goramagyň guralydyr. BSG-a agza bolmak — bu ýokary liga geçmekdir, bu ýerde oýnuň düzgünleri daşary ýurt bazarlaryndaky diskriminasiýadan goraýar we işewürligi iri maýadar üçin düşnükli edýär.