ORIENT | 26-njy mart. Türkmenistanyň maliýe we ykdysadyýet ministri Mämmetguly Astanagulowyň Aşgabatda geçirilýän işewürlik-forumdaky çykyşy bazar gatnaşyjylary üçin hakykat pursady boldy. Ykdysadyýet toplumynyň ýolbaşçysy diňe bir Ýewropa Bileleşigi bilen hyzmatdaşlygyň strategik derejesini tassyklamak bilen çäklenmän, eýsem, söwdanyň häzirki ýagdaýyna çuňňur seljerme berdi we täze çözgütleriň «sanjymyny» talap edýän ugurlary görkezdi.
Ministr statistiki maglumatlara salgylandy: 2025-nji ýylyň netijeleri boýunça ÝB ýurtlary bilen daşary söwda dolanşygy takmynan 2,1 milliard dollara deň boldy. Görkezijileriň peselendigi (2024-nji ýylyň derejesine görä 17,7%) bellenip geçildi, bu bolsa göni ählumumy durnuksyzlyk — geosyýasy töwekgelçilikler we ulag çykdajylarynyň birden ýokarlanmagy bilen baglanyşyklydyr. Şunda eksport 21,2%, import bolsa 11% peseldi.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň umumy söwda dolanşygynda ÝB döwletleriniň paýy 10%-e deňdir (2024-nji ýyl bilen deňeşdirilende, 3 göterim peseldi). Emma ministrlik munda entek durmuşa geçirilmedik ägirt uly mümkinçilikleri görýär. Bu dolanşygyň 63%-den gowragynyň türkmen önümleriniň eksportydygy şu hakykaty subut edýär: Ýewropa biziň harytlarymyza gyzyklanma bildirýär, ýöne ibermek gurallary döwrebaplaşdyrylmaga mätäçdir. Ýagny, maglumatlar ulag meseleleri çözülen ýagdaýynda türkmen önümleriniň Ýewropa bazarynda ýokary bäsdeşlige ukyplydygyny tassyklaýar.
Mämmetguly Astanagulow bir gezeklik taslamalardan ulgamlaýyn integrasiýa geçilmegine aýratyn üns berdi. Türkmenistan eýýäm ÝB-niň tehniki ýardam beriş gurallaryny ýagny «Ready4Trade» taslamasyny üstünlikli özleşdirdi. Onuň netijesinde milli Söwda portalynyň we elektron söwdany ösdürmek boýunça maksatnamalar işe girizildi.
Integrasiýanyň täze sepgitleri
Global Gateway: 2024-nji ýylyň martynda işe girizilen we bahasy 6 million ýewro bolan taslama («Söwdanyň durnuklylygyny we integrasiýasyny ýokarlandyrmak») 2028-nji ýyla çenli niýetlenendir. Ol türkmen işewürliginiň Ýewropanyň goşulan baha zynjyrlaryna goşulmagy üçin esas bolar.
Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasy bilen özara hyzmatdaşlyk: Ýewraziýa hepdeliginiň çäklerinde fewral aýynda geçirilen «tegelek stol» Türkmenistanyň işewürlik gurşawyna çuňňur bilmenler bahalandyrmasyny geçirmäge mümkinçilik berdi. Bu bolsa iş ýurduň aýdyň oýun düzgünli bazar hökmünde ykrar edilmegine ýüzündäki taýýarlykdyr.
BSG-a barýan ýol: Ähtnama taýýar
Maýadarlar üçin iň möhüm habar — Türkmenistanyň Bütindünýä Söwda Guramasyna agza bolmagy üçin esasy resminama bolan Daşary söwda düzgünnamasy baradaky Ähtnamanyň taslamasyny taýýarlap gutarandygy baradaky tassyklama boldy. Ministr häzirki wagtda söwda we maýa goýum kanunçylygynyň düýpli kämilleşdirilýändigini nygtady. Bu bolsa ýurduň hukuk meýdançasynyň dünýä standartlaryna uýgunlaşdyrylýandygyny hem-de öňler iri ýewropaly maýadarlary gorkuzyp bilen bökdençlikleriň aradan aýrylýandygyny aňladýar.
Maliýe ministriniň çykyşy DIM-iň «açyklyk täsirine» logiki taýdan goşundy boldy. Eger-de diplomatlar «köprüler» barada gürleýän bolsalar, ykdysadyýet ministrligi şol köprüleri anyk kanunlardan, düzgünnamalardan we sanlardan gurýar. Beýan edilen statistika — bu diňe bir hasabat däl-de, eýsem, 2025-nji ýylyň logistiki ýitgileriniň öwezini dolmak üçin ulag we senagat pudagyna maýa goýumlary çekmäge çakylykdyr.
