Ykdysadyýet | ORIENT. 2026-njy ýylyň başynda dünýä söwdasynda başda göräýmäne diňe tehniki häsiýetli ýaly görünýän waka boldy: Ýewropa Bileleşigi ammiak we moçewina (karbamid) üçin import paçlarynyň hereketini wagtlaýyn togtatmagy meýilleşdirýändigini mälim etdi. Emma bu býurokratik karar azyk önümleriniň bahalary ugrunda alnyp barylýan uly göreşi we dünýä eksportynyň kartasynyň täzeden düzülmegini öz içine alýar.
Söwda we ykdysady howpsuzlyk boýunça komissar Maroş Şefçowiç ÝB-niň «operatiw ýagdaýda» iň amatly şertler düzgüniniň galan tariflerini togtatjakdygyny belledi, bu bolsa beýleki dökünlere-de täsir edip biler.
Meseläniň düýp manysy: daýhanlary halas etmek
Azot dökünleri — ammiak we moçewina — oba hojalygynyň «ýangyjy» hasaplanylýar. Soňky ýyllarda Ýewropada gaz bahalarynyň ýokarlanmagy sebäpli bu dökünleriň bahasy ep-esli gymmatlady. Ýewropaly daýhanlaryň batmazlygy, dükanlardaky çörek we gök önümleriň bahalarynyň artmazlygy üçin Brýussel gümrük päsgelçiliklerini aýyrmak kararyna geldi (öň paçlar 5,5%-den 6,5%-e çenli bolupdy). Bu import edijilere dökünleri dünýäniň dürli ýurtlaryndan has arzan satyn almaga mümkinçilik berer.
Uglerod salgydy we «bähbitleriň deňagramlylygy»
2026-njy ýyldan başlap ÝB-de CBAM guraly (importa uglerod salgydy) doly güýjünde işe girizildi. Indi CO₂ zyňyndylary ýokary bolan önümler üçin goşmaça töleg tölemeli bolýar. Bu salgyt oba hojalyk pudagyny «bogup» goýmazlygy üçin ÝB ylalaşykly ýol saýlady: ekologiýa salgydy girizildi, şol bir wagtyň özünde bolsa köne import paçlary aýryldy. Bu «ýaşyl» ykdysadyýete geçişi raýatlaryň jübüsine azrak agyr düşürmegiň synanyşygydyr.
Merkezi Aziýa üçin mümkinçilikler penjiresi
Soňky ýyllarda karbamid öndürmek boýunça kuwwatlaryny ep-esli artdyran (uly «Garabogazkarbamid» zawodyny ýatlap geçmek ýeterlikdir) Türkmenistan üçin bu habar oňyn häsiýete eýedir.
Bäsdeşlige ukyplylyk: Import paçlarynyň bolmazlygy sebäpli türkmen dökünleri Ýewropa bazarynda has özüne çekiji bolýar.
Diwersifikasiýa: ÝB öňki üpjün edijileriň ornuna täze alternatiw ýollary gözleýär, Hazar sebitiniň ýurtlary bolsa uly gaz gorlary we täze zawodlary bilen ileri tutulýan hyzmatdaşlara öwrülýär.
Paçlaryň togtadylmagy diňe bir ýeňillik däl, eýsem dünýäniň elýeterli dökünlere ýiti mätäçdiginiň alamatydyr. Türkmenistan üçin bu Ýewropanyň ýokary girdejili bazarynda artykmaç gümrük tölegleri bolmazdan, ýokary hilli karbamid bilen berk orun eýelemek üçin örän amatly mümkinçilikdir.
