Medeniýet | ORIENT. Italiýanyň paýtagtynyň merkezinde gadymy Türkmenistanyň hazynalary Kapitoliý muzeýlerinde şöhle saçmagyny dowam edýär. “Türkmenistanyň gadymy siwilizasiýalary” atly sergisiniň ýapylmagyna üç aý galdy. Emma hut häzirki wagtda, ilkinji joşgunly täsirler köşeşenden soň, italýan metbugaty bu wakany diňe bir artefaktlaryň sergisi hökmünde däl-de, eýsem Rimiň beýik bäsdeşiniň simwoliki gaýdyp gelmegi hökmünde düşündirip başlady.

Gadymy rimliler üçin Parfiýa Gündogardaky ýönekeý bir “goňşysy” däldi. Bu Rimiň uly goşunyny saklamaga ukyply ýeke-täk güýçdi. Bäş asyra golaý, bu iki imperiýa gandöküşikli çaknyşyklar bilen kesilýän “sowuk uruş” ýagdaýynda ýaşadylar. Rimliler parfiýaly atlylara hormat goýupdyrlar we çekinipdirler, olaryň çapyp barýan atyň üstünde ýaýdan ok atmak başarnygy bolsa taryha meşhur “parfiýa atyşy” hökmünde girdi.

Häzirki wagtda, iki müňýyllyk geçensoň, Kapitoliý muzeýiniň meýdançasynda — bir wagtlar duşmanlaryň gazanan ýeňişleriň baýram edilen ýerinde — Parfiýa ahyrsoňy Rim bilen “duşuşdy”. Emma bu gezek ýaraglaryň sesiniň deregine, zallarda haýran galmagyň pyşyrdylary ýaňlanýar.

Italiýanyň Contrappunti neşiriniň belleýşi ýaly, Köne Nusaý we Margianadan galan artefaktlar myhmanlary taryh baradaky garaýyşlaryny täzeden gözden geçirmäge mejbur edýär.

“Meşhurlaryň” arasynda pil süňkünden ýasalan ritonlar hem bar. Nusaýdan getirilen bu nepis gap-gaçlar hakyky açyş boldy. Italiýaly sungaty öwrenijiler olarda grek ellinizminiň we gündogar kaşaňlygynyň goşulyşyp, Riminiň hiç wagt doly nusgasyny alyp bilmedik özboluşly görnüşini emele getirendigini nygtaýarlar.

Bu genji-hazynalaryň häzirki Türkmenistanyň çäklerinde tapylmagy we aýawly saklanyp galmagy ýewropaly tomaşaçylarda medeniýetleriň dowamatlylygyna bolan çuňňur hormat döredýär.

2025-nji ýylyň oktýabr aýynda açylan sergi şu ýazda, 12-nji aprelde ýapylar, ýöne onuň Italiýanyň ylmy jemgyýetçiligindäki seslenmesi diňe artýar. Bu biziň mirasymyzyň dünýä taryhynyň aýrylmaz bölegidiginiň ýene bir subutnamasydyr.

Bu günki gün Palazzo Kaffarellide “ýeňilmezek Parfiýanyň” Baky Şäher bilen parahatçylykly söhbet edişini görmek – bu bir ömürde ýeke gezek bolýan tejribedir.