Sanly manat we kripto-maýning: Türkmenistanyň «Wirtual aktiwler hakynda» täze kanunyna seljerme

2026-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje giren Türkmenistanyň «Wirtual aktiwler hakynda» Kanuny ýurtda kriptobazaryň kanuny taýdan ösdürilmegi üçin binýat boldy. Köp daşary ýurt tejribelerinden tapawutlylykda, türkmen kanunçylygy birnäçe esasy döwlet edaralarynyň gatnaşmagynda giň gerimli gözegçilik ulgamyny döretdi.

1. Gözegçiligiň «binagärleri»: kim jogapkär? (9-njy madda)

Kanun ygtyýarlyklary anyk paýlaýar. Ýurduň «sanly hereketleriniň» arkasynda diňe bir edara däl, eýsem Türkmenistanyň Ministrler Kabinetini hem öz içine alýan güýçli pudagara bileleşik durýar:

Merkezi bank esasy ygtyýarly edara bolup çykyş edýär — ol ygtyýarnamalary berýär we düzgünleri kesgitleýär.

Maliýe we ykdysadyýet ministrligi maliýe akymlarynyň aç-açanlygyny üpjün edýär.

Aragatnaşyk ministrligi we Energetika ministrligi tehniki binýady gözegçilikde saklaýar: internet kanallarynyň durnuklylygyndan başlap, maýning fermalarynyň elektrik energiýasyny kanuny ulanmagyna çenli.

2. Kanuny maýning: diňe isleg däl, eýsem jogapkärçilik

Kanun maýning işini ýurduň bitewi hukuk giňişligine girizýär. Indi bu iş (ýuridiki şahslar we hususy telekeçiler üçin) resmi taýdan telekeçilik işi hökmünde ykrar edilýär. Bu ýokary tehnologiýaly işewürligiň ösmegi üçin täze mümkinçilikleri açýar, ýöne birnäçe şertleriň ýerine ýetirilmegi zerurdyr:

Ygtyýarly edaranyň (Merkezi bankyň) sanawynda hasaba alynmak.

Energiýa sarp edilişiniň aç-açanlygy: energiýa ulgamynyň durnuklylygyny üpjün etmek üçin degişli edaralar bilen hyzmatdaşlyk.

Kibergigiýeniki talaplaryny berjaý etmek: diňe şahadatnamalandyrylan platformalary we enjamlary ulanmak.

3. Töleg serişdesi däl, sanly emläk

Möhüm hukuk aýratynlygy: Türkmenistanda wirtual aktiwler raýat hukuklarynyň obýekti, ýagny emläk hökmünde ykrar edilýär. Olary çykarmak, saklamak we ýöriteleşdirilen biržalarda alyş-çalyş etmek bolýar, ýöne olar gündelik hasaplaşyklarda milli manadyň ornuny tutmaýar. Bu ýurduň maliýe ulgamynyň durnuklylygyny üpjün etmek maksady bilen edilýär.

4. Etiki filtr we hukuklaryň goraglylygy

Kanun adalatsyz mahabata garşy öňüni alyş çäreleri girizýär. Hususy gatnaşyjylara öz atlarynda döwlet nyşanlaryny ýa-da döwlet edaralary bilen baglylygyny görkezýän sözleri ulanmak gadagan edilýär (44-nji madda). Bu maliýe piramidalaryna garşy gönüden-göni böwet bolup durýar.

Başda bilmeli möhüm maglumatlar (Goşmaça düşündirişler)

Raýatlar üçin: şahsy maýning we salgytlar

Kanun senagat maýningi bilen şahsy maýningi tapawutlandyrýar.

Fiziki şahslara wirtual aktiwlere eýe bolmak gadagan edilmeýär, ýöne olary «gazyp almak» boýunça islendik iş hususy telekeçi (HT) derejesinde resmileşdirilmelidir.

Salgyt meselesi: wirtual aktiwleriň satuwyndan alnan girdeji deklarasiýa edilmeli. Emläk hökmünde ykrar edilendigi sebäpli, ol girdeji salgydynyň kadalaryna tabyn bolýar.

Howpsuzlyk: döwlet wirtual aktiwleriň bahasynyň üýtgemegi ýa-da şahsy gapjykdan ogurlanmagy sebäpli dörän ýitgiler üçin jogapkärçilik çekenok (41-nji madda).

Daşary ýurt maýadarlary üçin: aç-açanlyk we girdejini yzyna çykarmak

Daşary ýurt maýasy — bu kanunyň esasy maksatlarynyň biridir. Olar üçin möhüm bolan ugurlar:

— Hukuk ýagdaýy: kriptowalýuta indi kanuny aktiw bolany üçin, maýadarlar «Daşary ýurt maýa goýumlary hakynda» Kanunyň çäginde gorag alýarlar.

— VASP ygtyýarnamasy: daşary ýurt kompaniýalary Türkmenistanda ygtyýarly kriptobiržalary açyp bilerler, ýöne maglumatlary ýerli serwerlerde saklamak (maglumatlary lokallaşdyrmak) talaby hökmanydyr.

— Maýanyň arassalygy: FATF düzgünleriniň (pul serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy göreş) berk berjaý edilmegi Türkmenistanyň ýurisdiksiýasyny halkara banklary üçin «ak» we düşnükli edýär.

Esasy zatlar gysgaça:

— Öýde «özbaşdak» maýning etmek bolmaýar — hususy telekeçi hökmünde hasaba durmaly.

— Kriptodan girdeji aldyňyzmy? — Deklarasiýada görkezmegi unutmaň.

— Daşary ýurt hyzmatdaşlary üçin — kiberhowpsuzlyk talaplary ýerine ýetirilen ýagdaýynda ygtyýarly biržalary döretmek mümkinçiligi açyk.

Türkmenistanyň «Wirtual aktiwler hakynda» Kanunynyň doly teksti bilen degişli baglanyşyk arkaly tanyşyp bilersiňiz.