Ykdysadyýet | ORIENT. Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň başlyklyk etmeginde 5-nji iýunda, anna güni geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde jemlenen şu ýylyň bäş aýynyň netijeleri, ählumumy durnuksyzlyk şertlerinde milli ykdysady modeliň durnuklylygyny görkezýär. JIÖ-niň öňki 6,3% derejesinde hasaba alnan ösüşi diňe bir statistiki beýanat däl, eýsem hil taýdan gurluş taýdan üýtgeşmeleriniň uzak möhletleýin täsiriniň beýanydyr.

“Watan” habarlar gepleşiginde bellenilişi ýaly, öndürilen önümiň umumy möçberi geçen ýyl bilen deňeşdirilende 10,4% artdy. Bu bolsa hakyky pudagyň we onuň önümçilik binýadynyň yzygiderli we depginli giňelýändigine şaýatlyk edýär.

Ýurduň maliýe ulgamy ýokary ösüşi saklaýar: döwlet býujetiniň girdeji bölegi 102,3% artygy bilen ýerine ýetirildi, çykdajylar bolsa 97,3% derejesinde meýilnama esasynda saklanyp, ähli borçnamalaryň we maýa goýum maksatnamalarynyň bökdençsiz maliýeleşdirilmegini şertlendirýär.

bölek satuw haryt dolanyşygynyň 10% we daşary söwda dolanyşygynyň 8% ýokarlanmagy, makroykdysady ugrunyň sazlaşyklydygyny tassyklaýar. Bu ýerde içerki sarp ediş işjeňligi daşary bazarlardaky orunlary berkitmek arkaly goldanylýar.

Eger-de ykdysadyýetiň senagat özeni bolan ýangyç-energetika toplumyna nazar salsak, bu pudagyň çig mal eksportyndan ýokary goşulan bahaly önümleri öndürmäge gönükdirilendigi aýdyň görünýär. «Türkmennebit» döwlet konserni we gaz çykaryjy düzümler diňe bir nebit çykarylyşyny 107,6%, tebigy gaz çykarylyşyny bolsa 106,6% ýerine ýetirmek bilen çäklenmän, eýsem gaýtadan işleýiş derejesini hem ep-esli artdyrdylar. Awtomobil benzininiň önümçiligi 110%-e, dizel ýangyjynyňky 110,4%-e, çalgy ýaglarynyň önümçiligi bolsa meýilleşdirilen möçberden 124,1%-e çenli ýokarlandy.

Çig maly çuňňur gaýtadan işlemegiň bu meýli himiýa pudagynda hem dowam edýär: «Türkmenhimiýa» döwlet konserni önüm öndürmek we işleri ýerine ýetirmek baradaky meýilnamany 152,7% berjaý edip, ýokary ösüş depginini görkezdi. Himiýa we gurluşyk senagatynyň şeýle ýokary görkezijileri (toplum boýunça meýilnamanyň umumy ýerine ýetirilişi 130,1%-e ýetdi) degişli pudaklar üçin berk binýat bolup hyzmat edýär hem-de gurluşyk serişdeleriniň we dökünleriň daşary ýurtlardan getirilmegine bolan garaşlylygy azaldýar.

Bu senagat ösüşiniň logistiki gurluşy hökmünde ulag we kommunikasiýa toplumy çykyş edýär. Ol hyzmatlaryň ösüş depginini 114,2% derejesinde üpjün edip, bäş aýlyk döwrüň esasy hereketlendiriji güýçleriniň birine öwrüldi. Bu pudagyň içinde döwrebaplaşdyrmagyň we üstaşyr geçiriş mümkinçiliklerini özleşdirmegiň ýokary depginleri gözlenilýär: awtomobil ulagynyň hyzmatlary 22,7%, «Türkmenhowaýollary» döwlet gullugy boýunça hyzmatlary bolsa 17,4% artdy.

Şeýle düzümleýin üýtgeşme port, demir ýol we awtomobil ýoly infrastrukturalaryna (bu ýerde degişli ministrligiň meýilnamasy 110,6% ýerine ýetirildi) goýlan döwlet maýa goýumlarynyň göni ykdysady peýda getirýändigini, ýurduň geografik ýerleşişini bolsa halkara logistik maýasyna öwürýändigini görkezýär.

Içerki bazarda hem ähmiýeti işler amala aşyrylýar: azyk howpsuzlygy döwlet pudagynyň we hususy başlangyçlaryň sazlaşykly ösdürilmeginiň hasabyna üpjün edilýär. Oba hojalyk pudagynda önümçiligiň ösüş depgini geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 109,7% artdy.

«Türkmengallaönümleri» döwlet birleşigi we azyk senagaty özara sazlaşyklylykda 120% ösüş görkezdi. Bu bolsa, başlanan galla oragy möwsüminde içerki bazaryň durnuklylygyny şertlendirýär.

Şu döredijilikli depgine döwlete degişli bolmadyk pudak hem goşuldy: Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi hem oba hojalyk önümleriniň (107,2%), hem-de senagat önümleriniň (107,3%) önümçiliginde sazlaşykly ösüş depginlerini görkezýär.

Döwlet meýilleşdirilişiniň, oba hojalyk toplumyna goýlan maýa goýumlarynyň giň gerimli özleşdirilmeginiň (meýilnamanyň 145,2% ýerine ýetirilmegi) we hususy işewürligiň çeýeliginiň şeýle özara sazlaşygy, şu ýylyň ahyryna çenli ýokary makroykdysady depginleri saklamaga ukyply bolan çeýe ykdysady ekoulgamy kemala getirýär.