Hytaýly alymlar iki sany täze aý mineralyny tapdylar
Hytaýly alymlar Hytaýyň «Çane-5» missiýasy tarapyndan getirilen nusgalaryň arasyndan iki sany täze aý mineralyny tapdylar.
Bu waka, 2022-nji ýylda ilkinji aý mineraly bolan çanzit-(Y)-nyň tapylmagyndan soňky iň uly üstünlikdir. Şu güne çenli dünýä derejesinde aý nusgalarynda tapylan täze minerallaryň umumy sany sekize ýetdi.
Hytaýyň günorta-günbataryndaky Siçuan welaýatynyň merkezi Çendu şäherinde anna güni geçirilen “Hytaýyň kosmos güni — 2026” baýramçylygynyň açylyş dabarasynda, Hytaýyň Milli kosmos müdirligi (CNSA) bu iki täze açyş barada mälim etdi. Olar: magneziokansit-(Y) we çanzit-(Ce) minerallary bolup, olaryň ikisi hem Halkara mineralogiýa birleşiginiň Täze minerallar, nomenklatura we klassifikasiýa boýunça komissiýasy tarapyndan tassyklandy.
Magneziokansit-(Y) esasan aýyň bazalt böleklerinde duş gelýär. Bu mineral sütün görnüşli kristallar şeklinde bolup, bölejikleriň ululygy 2 mikrondan 30 mikrona çenli ýetýär. Bu bolsa adamyň saçynyň diametrine garanyňda takmynan otuz esse kiçidir.
Bilermenleriň bellemegine görä, magneziokansit-(Y) we ozal tapylan çanzit-(Y) kalsiý hem-de seýrek duş gelýän ýer elementleriniň fosfat minerallarydyr, ýöne birinjisi (magneziokansit) magniý we seýrek duş gelýän ýer elementlerine has baýdyr.
«Bular biziň ýygnan maglumatlarymyz we kristal gurluşynyň alynan gutarnykly gurluşydyr. Çanzit-(Y) mineralynda bu ýeri demir eýeleýän bolsa, magneziokansit-(Y) mineralynda bolsa magniý eýeleýär. Esasy tapawut hem şunda» diýip, Hytaýyň Milli ýadro korporasiýasynyň (CNNC) ýanyndaky Pekiniň uran geologiýasy ylmy-barlag institutynyň barlaghana müdiriniň orunbasary Ge Sýankun belledi.
Hytaýyň planetalary barlamak maksatnamasynyň baş ylmy işgäri we Hytaýyň Ylymlar akademiýasynyň akademigi Hou Szenkýan täze aý minerallarynyň alymlara Aýy has gowy öwrenmäge kömek etmekde uly ähmiýete eýedigini aýtdy.
«Öňki çanzit-(Y) mineraly bilen deňeşdireniňde, biziň täze tapan mineralymyz (çanzit-(Ce)) ýeňil seýrek duş gelýän ýer elementi bolan görnüşe has baýdyr. Ol Aýyň ewolýusiýasynyň dürli tapgyrlarynyň önümi bolup durýar, bu bolsa bize Aýyň emele geliş we ösüş taryhyny has gowy öwrenmäge mümkinçilik berýär.
Biziň indiki wezipämiz — geljekde baýlyklary özleşdirmek we ulanmak üçin ylmy esas döretmek maksady bilen, Aýyň topragynyň nusgalaryndaky täze elementleri öwrenmegi dowam etdirmekdir» diýip, ol belledi.
