Aşgabat saglygy goraýyş howpsuzlygy boýunça ählumumy dialogyň merkezine öwrüldi
16-njy fewralda paýtagtyň “Ýyldyz” myhmanhanasynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen BSGG-niň guramagynda ýokary derejeli dialog öz işine başlady. Serhetleriň biologik howplary saklap bilmeýän döwründe lukmançylyk halkara syýasatynyň möhüm guralyna öwrülýär.
Şeýle forumyň Aşgabatda geçirilmegi çuňňur simwoliki ähmiýete eýedir. GDA-da başlyklyk edýän ýylynda Türkmenistan sebitde täze howpsuzlyk binýadyny döretmek başlangyjyny öňe sürýär, bu ýerde iň esasy ileri tutulýan ugur diňe ykdysadyýet däl, eýsem kşpçülikleýin immunitetdir.
“Global Health Diplomacy” — bu näme?
Eger öňler diplomatiýa serhetler we serişdeler bilen meşgullanýan bolsa, XXI asyrda “saglygy goraýyş diplomatiýasy” diýen adalga peýda boldy. Bu jemgyýetçilik saglygynyň, halkara gatnaşyklarynyň we hukugyň çatrygyndaky ugurdyr.
Munuň düýp manysy örän ýönekeý: wiruslar serhetde pasport görkezmeýärler. Şonuň üçin häzirki wagtda islendik ýurduň howpsuzlygy goňşy ýurduň saglygy goraýyş ulgamynyň açyklygyna we netijeliligine gönüden-göni baglydyr. Mähri Bäşimowanyň belleýşi ýaly, bu dialog — diňe tejribe alyşmak däl, eýsem “bitewi ynam platformasyny”döretmekdir.
BMG-den, BSGG-den, Merkezi Aziýa ýurtlaryndan we Ermenistandan gelen gatnaşyjylar ylmy dünýäde “One Health” (Bitewi saglyk) diýlip atlandyrylýan meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar. Bu konsepsiýa adamlaryň, haýwanlaryň we daşky gurşawyň saglygynyň aýrylmaz baglanyşyklydygyny öňe sürýär.
Dialogyň esasy ugurlary
Standartlaryň utgaşdyrylmagy: Adatdan daşary ýagdaýlarda dürli ýurtlardan gelen lukmanlaryň bir dilde gürleşmegini üpjün etmek.
Halas ediş logistikasy: Lukmançylyk maglumatlarynyň we serişdeleriň çalt alyş-çalşygy üçin GDA-nyň çäklerinde tagallalary utgaşdyrmak.
Işgärleri taýýarlamak: Saglygy goraýyşyň bähbitlerini iň ýokary syýasy derejede wekilçilik edip bilýän hünärmenleriň — lukmançylyk diplomatlarynyň sebitleýin mekdebini döretmek.
Arkalaşygyň çäginde “Saglygy goramagyň ýyly” diýlip yglan edilen 2026-nji ýylda GDA-da başlyklyk etýän Türkmenistan moderator wezipesini öz üstüne alýar. Bu ýumşak güýjüň iş ýüzündäki görnüşidir: ýurt ynsanperwer ulgamda hyzmatdaşlygyň derwaýyş konsepsiýalaryny hödürleýär. Lukmanlar bilen diplomatlar bilelikde işleşenlerinde, “durnukly ösüş” diňe bir şygar bolman, eýsem millionlarça adam üçin hakyky galkana öwrülýär.
