Özbegistan Hytaýyň, Eýranyň we Türkiýäniň arasynda Türkmenistanyň üsti bilen arabaglanyşygy çaltlandyrýar
Stambulda Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasyna (YHG) agza ýurtlaryň ulag ministrleriniň ikinji maslahatynyň çäginde Özbegistanyň, Eýranyň we Türkiýäniň ulag edaralarynyň ýolbaşçylarynyň üçtaraplaýyn duşuşygy geçirildi. Gepleşikleriň esasy netijesi — Türkmenistana möhüm orun degişli bolan multimodal geçelgäni tizleşdirilen ýagdaýda integrirlemek baradaky çözgüt boldy.
Özbegistanyň ulag ministri Ilhom Mahkamow, Eýranyň ýol we şähergurluşyk ministri Farzane Sadeg we Türkiýäniň ulag we infrastruktura ministri Abdulkadir Uraloglu Ýewraziýanyň gündogaryny we günbataryny iň gysga ýol arkaly baglajak bökdençsiz logistika ulgamyny döretmek meselesini ara alyp maslahatlaşdylar.
Gepleşikleriň esasy täzeligi — eýýäm bar bolan “Özbegistan – Türkmenistan – Eýran – Türkiýe” geçelgesini gurulýan “Hytaý – Gyrgyzystan – Özbegistan” demir ýoly bilen strategik taýdan utgaşdyrmak karary boldy.
Ulag geografiýasy nukdaýnazaryndan Türkmenistan Hytaýdan we Merkezi Aziýadan gelýän ýükleriň Eýranyň Pars aýlagyndaky portlaryna hem-de Türkiýäniň gury ýer terminallaryna çykmagy üçin ýeke-täk “giriş derwezesi” bolup durýar. Bu ugurlaryň integrasiýasy Gündogar Aziýadan Günorta Ýewropa çenli ýoluny müňlerçe kilometre gysgaldýan güýçli ýewraziýa “Günorta guşagyny” döretýär; üstaşyr wagtyny 8 güne çenli tygşytlaýar; deňze çykalgasy bolmadyk ýurtlara Eýranyň çuň suwly portlaryna elýeterliligi açýar.
Duşuşyga gatnaşyjylar geçelgäniň netijeli işlemegi üçin diňe demir ýol we awtomobil ýollarynyň ýeterlik däldigini aýratyn bellediler. Ilhom Mahkamow serhetlerden geçilende öňünden habar bermek ulgamyny ornaşdyrmagy we doly sanly ulag resminamalaryna geçmegi teklip etdi.
Serhet geçelgelerini işjeň döwrebaplaşdyrýan we e-TIR ulgamlaryny ornaşdyrýan Türkmenistan üçin bu ýagdaý ýokary tehnologiýaly logistika merkezine öwrülmegi aňladýar. Infrastrukturanyň utgaşykly ösdürilmegi serhetlerde “boýnuň dar ýerleriniň” döremeginiň öňüni alar hem-de Farap we Sarahs arkaly geçýän ugruň iri halkara işewürligi üçin has özüne çekiji bolmagyny üpjün eder.
Meýilleşdirilen taslamalary durmuşa geçirmek üçin taraplar bilermenlerden ybarat Iş toparyny döretmek barada ylalaşdylar. Onuň wezipesi üstaşyr kuwwatlyklaryny artdyrmak boýunça bilelikdäki maksatnamany taýýarlamak bolar.
Aslynda, Aşgabat häzirki wagtda bu geçelgäniň durnuklylygynyň kepili hökmünde çykyş edýär. Bitarap döwlet derejesi we ösen demir ýol ulgamy Türkmenistany bu ägirt uly taslamanyň — Ýuwaş ummanyny Ortaýer deňzi bilen baglamagy maksat edinýän taslamanyň — kagyz ýüzünde galmazlygyny üpjün edýän esasy “durnukly halka” öwürýär.
