Prokrastinasiýasyz duşenbe: näme üçin dolandyrylýan näsazlyk — netijeli hepdäniň açary
Adam üçin obýektiw peýdaly zatlary başlamak näme üçin şol derejede kyn?
Ir bilen turmak. Mylaýym suw içmek. Maşk etmek. Ylgamak. Kontrast duş almak. Işden öň birnäçe sahypa kitap okamak.
Diňe bir ädim — başlamak üçin kiçi tagalla gerek. Aslynda soňra ähli zat aňsat ýaly görünýär.
Emma tersine bolýar.
Häzirki adam ömürboýy durmuş meseleleri bilen çynlakaý ýüzbe-ýüz bolmaýar. Biz rahatlyk şertlerinde ýaşaýarys. Amatlylyk — bu howpsuzlyk, öňünden çaklama we energiýanyň tygşytlanmagy. Ol dikeldiş üçin zerurdyr. Ýöne ol seýrek ýagdaýda üýtgeşmeleriň çeşmesi bolýar.
Biologiýa nukdaýnazaryndan organizm energiýa çykdajylaryny azaltmaga çalyşýar. Eger-de gurşaw durnukly we tagallalary talap etmeýän bolsa, serişdeleri gorap saklamak tertibi işläp başlaýar. Bu ömrüniň dowam etmegi üçin peýdaly — ýöne ösüş üçin däl.
Näsazlyk bolsa hemişe duýduryş bolýar. Emma bu duýduryş iki dürli zady aňladyp biler: howp ýa-da ösüş.
Bu ýerde esasy pursat ýüze çykýar.
Eger stress gaty güýçli we dolandyrylmaýan bolsa — ol dargadyjy bolýar. Eger ortaça we dolandyrylýan bolsa — serişdeleri mobilizirleýär we uýgunlaşma prosesini işjeňleşdirýär.
Fiziologiýa bilen düşündirişinde bu gormezis ýörelgesinde görkezilýär — ortaça stressiň oňyn täsiri. Gysga möhletleýin sowuklyk, ýylylyk ýa-da fiziki agram öýjük derejesinde dikeldiş gurallaryny işjeňleşdirýär. Organizm has durnukly bolýar.
Adam kiçi dartgynlygyň ösüşe alyp barýandygyny, stressiň ýoklugynyň bolsa stagnasiýa getirýändigini görse, «turup, etmelidigini» has çalt kabul edýär.
Emma möhüm zat diňe «näsazlygy gözlemek» däl. Onuň mukdaryny bilmek möhümdir. Ony doly çetleşdirmeli däl. Özüňi agyr ýüklemek hem gerek däl. Ýagny maksat bilen dolandyrylýan stressi girizmek gerek.
Dolandyrylýan stress — näsazlyk + gözegçilik + many.
Adam zähmetiň näme üçin edilýändigini düşünende we ýagdaýyň öz gözegçiligi astynda durandygyny duýanda, nerw ulgamy dartgynlygy howp däl, çagyryş hökmünde kabul edýär.
Şol pursatdan başlap şahsy ösüşe gadam goýulýar.
Prokrastinasiýa köplenç ýaltaçylykdan däl-de, saýlawyň köp bolmagy sebäpli ýüze çykýar. «Näme has gowy bolar?» diýen pikir näçe köp bolsa, işi yza goýmak mümkinçiligi şonça ýokary bolýar. Beýni derňewden ýadap, ýeňil lezzetli zady saýlaýar.
Geň, ýöne ters ulgam işleýär:
• Goşmaça pikirlenmegi talap edýän kararlar az bolsa, prokrastinasiýa az bolýar;
• Anyk hereketler köp bolsa, yza goýmak üçin giňişlik az bolýar;
• «Ideal saýlaw» hakda näçe köp pikirlensek, hiç zat etmezlik ähtimallygy şonça ýokary bolýar.
Tertip çäksiz saýlaw meýdançasyny azaltýar. Ol pikirlenmegi herekete öwürýär. Wagt geçdikçe adam özüni akyl ýetirip bilinýän ýagdaýda näsazlyga girip we ondan güýçli çykýan biri hökmünde kabul edýär.
Tertip erkinligi çäklendirmeýär. Ol içki durnuklylygy döredýär. Uzak möhletde durnuklylyk hem ömrüň dowamlylygyny, hem-de hilini kesgitleýär.
Maýa Annaýewa
