Aziýada ynanyşmagy pugtalandyrmak: Türkmenistanyň Prezidentiniň Tokiodaky sammitde eden çykyşy
Tokioda geçirilen “Merkezi Aziýa + Ýaponiýa” taryhy sammitde Prezident Serdar Berdimuhamedow sebiti durnuklylyk we ýokary tehnologiýalar zolagyna öwürmegiň toplumlaýyn strategiýasyny beýan etdi. 2028-nji ýyly “Halkara hukuk ýyly” diýip yglan etmek baradaky ählumumy başlangyçdan başlap, wodorod energetikasy we “ýaşyl diplomatiýa” ulgamyndaky anyk taslamalara çenli — Aşgabadyň teklipleri ynamyň ösüşiň esasy guralyna öwrülýän gatnaşyklaryň täze arhitekturasyny döretmäge gönükdirilendir.
TOKIO, 20-nji dekabr | ORIENT. Prezident Serdar Berdimuhamedow “Merkezi Aziýa – Ýaponiýa” dialogynyň birinji sammitinde eden çykyşynda ýewraziýa hyzmatdaşlygynyň täze arhitekturasynyň jikme-jik işlenip düzülen garaýyşlaryny hödürledi. Döwlet Baştutany Tokiodaky şu günki duşuşyga ählumumy geoykdysady we syýasy ýagdaýlary, dünýä ösüşiniň merkezi hökmünde Aziýanyň barha artýan ornuny nazara almak bilen, özara gatnaşyklary hil we many-mazmun taýdan täzelemek üçin möhüm tapgyr hökmünde garaýandygyny nygtady.
Bu amalyň binýadyny Türkmenistan doly ynanyşmak we açyklyk gurşawynda görýär. Serdar Berdimuhamedow şeýle duşuşyklaryň yzygiderli häsiýete eýe bolmagynyň sebitiň ýurtlarynyň bilelikdäki mümkinçiliklerini we ýapon tehnologiýalaryny has netijeli ulanmaga şert döretjekdigine ynam bildirdi. Bu gurluşda Ýaponiýa diňe bir ykdysady taýdan öňdebaryjy bolman, eýsem, Merkezi Aziýa bilen hyzmatdaşlygy çuňňur amaly mazmun bilen baýlaşdyrmaga ukyply bolan ählumumy amallaryň täsirli gatnaşyjysy hökmünde görülýär.
Çykyşda ykdysady garaşsyzlyga we maýa goýum işjeňligine aýratyn orun berildi. Döwlet Baştutany “Itochu”, “Mitsubishi” we “Kawasaki” ýaly ägirtler bilen köp ýyllaryň dowamyndaky netijeli iş tejribesini belläp geçdi. Gaz pudagyny, himiýa senagatyny we elektroenergetikany öz içine alýan bu tejribe, türkmen-ýapon hyzmatdaşlygynyň bir eýýäm ýönekeý söwda amallarynyň çäklerinden çykyp, ýokary derejeli gaýtadan işlemek pudagynda strategik bileleşige öwrülendigini subut edýär.
Çykyşynyň esasy ugurlarynyň biri “ýaşyl ösüşe geçmegiň” temasy boldy. Prezident Serdar Berdimuhamedow ägirt uly energiýa serişdelerine eýe bolan Türkmenistan üçin ekologiýa taýdan arassa önümçilike geçmegiň möhümdigini nygtady. Şu nukdaýnazardan wodorod energiýasy “geljegiň energiýasy" diýlip atlandyryldy. Aşgabadyň dekarbonizasiýa we metan zyňyndylaryny azaltmak babatda öňdebaryjy ýapon tejribelerini ornaşdyrmak maksady bilen, . “Sukuba” uniwersiteti bilen hyzmatdaşlykda bu ugry düýpli öwrenmäge başlandygy bellenildi.
Ekologiýa temasyny dowam etdirip, Prezident Serdar Berdimuhamedow durnukly ösüşe umumy çemeleşmeleri “ýaşyl diplomatiýa” mehanizmleri arkaly berkitmegi teklip etdi. Bu başlangyç halkara giňişliginde bilelikdäki jogapkärçilige esaslanýan hyzmatdaşlyk modellerini ilerledilmegini öz içine alýar. Aşgabadyň Merkezi Aziýada howanyň üýtgemegi bilen bagly tehnologiýalar boýunça sebit merkezini döretmek başlangyjyny goldamak bu ugurda möhüm amaly ädim bolmalydyr.
Ulag ulgamyndaky gün tertibi hem täze mazmuna eýe boldy. Prezident Serdar Berdimuhamedow Türkmenistanyň multimodal logistika ulgamyny kemala getirýändigini, onda täze ugurlaryň bar bolanlarynyň üstüni sazlaşykly ýetirýändigini nygtady. Türkmenbaşy porty we transmilli demir ýollary ýaly ägirt uly taslamalara öz serişdelerini maýa goýmak bilen, ýurt Hazar deňzi bilen Aziýa-Ýuwaş ummany sebitiniň arasynda bökdençsiz arabaglanyşygy döredýär hem-de ýapon işewürligine bu ählumumy ulgamda esasy tehnologik hyzmatdaşyň ornuny hödürleýär.
Çykyşyň ynsanperwerlik ugrunda adam mümkinçiliklerini ösdürmek meselesine üns berildi. Döwlet Baştutany sebitiň ýaş ilatynyň işjeň ösüşini belläp, “Merkezi Aziýa – Ýaponiýa” Ýaşlar forumyny we “Merkezi Aziýanyň we Ýaponiýanyň zenanlarynyň Dialogy” atly hemişelik hereket edýän platformany döretmegi teklip etdi. Bu başlangyçlar döwletara gatnaşyklarynyň durmuş ugrundaky binýadyny berkitmäge gönükdirilendir.
Türkmenistanyň Prezidenti ählumumy howpsuzlygyň we hukuk tertibiniň binýatlaýyn meselelerine degip geçdi. Bitarap döwlet bolmak bilen, ähli halkara meseleleriniň diňe parahatçylykly ýollar, halkara hukugynyň kadalaryna laýyklykda çözülmelidiginden ugur alýandygyny nygtap, Prezident Serdar Berdimuhamedow 2028-nji ýyly “Halkara hukuk ýyly” diýip yglan etmek baradaky Türkmenistanyň başlangyjyny goldamagy haýyş etdi.
Halkara hukuk binýadyny we BMG-niň Tertipnamasynyň ileri tutulmagyny berkitmek baradaky bu çagyryş, ýadro ýaraglarynyň ýaýradylmazlyk düzgünine eýermegiň we ýadro synaglaryny gadagan etmegiň möhümdigine ünsi çekmek bilen ýetirildi.
Prezident Serdar Berdimuhamedowyň Tokiodaky çykyşy Türkmenistanyň diňe bir iri möçberli ykdysady taslamalary öňe sürmek bilen çäklenmän, eýsem ynanyşmak we özara hormat goýmak ýörelgelerine esaslanýan ählumumy howpsuzlygyň we strategik durnuklylygyň gün tertibini işjeň kemala getirýän döwlet hökmündäki derejesini tassyklady.
