Infrastrukturadan IT hyzmatdaşlygyna: türkmen-hytaý energetika gatnaşyklarynyň ösüşi
Aşgabatda “OGT-2026” sergisiniň we maslahatynyň çäklerinde geçirilen forumda gatnaşyjylaryň ünsüni türkmen-hytaý energetika hyzmatdaşlygyny mundan beýläk-de ösdürmek meseleleri özüne çekdi. Işewürlik maksatnamasynyň esasy pursatlarynyň biri CNPC “International Ltd.” kompaniýasynyň Türkmenistandaky şahamçasynyň baş direktory Du Ýuýminiň çykyş etmegi boldy.
Çykyşynyň başynda çykyş ediji Türkmenistan bilen ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy goldaýandygy üçin ýurduň ýolbaşçylygyna minnetdarlyk bildirip, aýratyn nygtady:
«Soňky iki onýyllygyň dowamynda ýurtlarymyzyň gaz pudagyndaky özara hyzmatdaşlygy Ýewraziýa giňişliginde uzak möhletleýin strategik hyzmatdaşlygyň iň möhüm nusgalarynyň birine öwrüldi. Ol özara ynama, taraplaryň bähbitlerine hormat goýmaga we umumy ösüşe ymtylmaga esaslanýar».
Du Ýuýminiň pikirine görä, hyzmatdaşlygyň ösüşinde 2006-njy ýylyň aprelinde Baş ylalaşygyň we 2007-nji ýylyň iýulynda «Bagtyýarlyk» zolagy boýunça Önümleri paýlaşmak hakynda şertnamanyň baglaşylmagy möhüm tapgyr boldy. Bu resminamalar Amyderýanyň sag kenaryndaky ýataklary özleşdirmäge badalga berdi. Şol ýataklar Türkmenistan–Hytaý gaz geçirijisi üçin serişde binýadyna öwrüldi.
Şu ýylyň 30-njy sentýabryna çenli Türkmenistan bilen Hytaýyň arasynda tebigy gazyň söwdasynyň umumy möçberi 477 milliard kub metre ýetdi. «Bu görkeziji hyzmatdaşlygymyzyň gerimini we durnuklylygyny aýdyň görkezýär» diýip, CNPC kompaniýasynyň şahamçasynyň ýolbaşçysy nygtady.
Şu ýylyň mart aýynda türkmen halkynyň Milli Lideriniň Hytaýa amala aşyran sapary hyzmatdaşlyga täze itergi berdi. Bary-ýogy bir aýdan soň, iki ýurduň liderleri tarapyndan “Galkynyş” gaz känini özleşdirmegiň dördünji tapgyry boýunça işlere badalga berilmegi şol ylalaşyklaryň amaly netijesi boldy. Du Ýuýmin bu taslamanyň CNPC üçin aýratyn ähmiýete eýedigini belläp, onuň hyzmatdaşlygyň täze tapgyryny, ýokary tehnologik standartlara ygrarlylygy, netijeli dolandyryşy, ekologik jogapkärçiligi we özara bähbitliligi şöhlelendirýändigini aýtdy.
Çykyş edijiniň belleýşi ýaly, geljekde kompaniýa hyzmatdaşlygy diňe bir gaz ibermegiň möçberlerini artdyrmak arkaly däl, eýsem, häzirki zaman tehnologiýalaryny ornaşdyrmak, önümçilik işlerini sanlylaşdyrmak we ekologiýa taýdan jogapkär çözgütleri ulanmak arkaly hem ösdürmegi maksat edinýär.
«Biz özara ynamy berkitmegi, gaz pudagynda özara bähbitli hyzmatdaşlygy giňeltmegi we energetikanyň durnukly ösüşine ýardam bermegi maksat edinýäris. Bilelikdäki tagallalarymyzyň netijesinde energetika taslamalarynyň netijeliligini mundan beýläk-de ýokarlandyrmagy, innowasiýalary we sanly tehnologiýalary ornaşdyrmagy, şeýle hem uzak möhletleýin energetika howpsuzlygyny berkitmegi dowam etdireris» diýip, CNPC kompaniýasynyň baş direktory aýtdy.
Kompaniýanyň ýolbaşçysynyň belleýşi ýaly, CNPC «Türkmengaz» döwlet konserni, «Türkmennebit», «Türkmengeologiýa» we Türkmenistanyň beýleki hyzmatdaşlary bilen özara gatnaşyklara aýratyn üns berýär. Çykyş edijiniň sözlerine görä, olaryň hünär ussatlygy we konstruktiw çemeleşmesi bilelikdäki başlangyçlary durmuşa geçirmek üçin berk binýady döredýär.
ORIENT-den TESWIR: CNPC kompaniýasynyň ýolbaşçysynyň “OGT-2026” maslahatyndaky çykyşy diňe bir sanlar bilen däl, eýsem, onda öňe sürlen esasy pikirler bilen hem gyzyklydyr. Şol pikirleriň iň möhümi — Türkmenistanyň dünýäniň iri energetika kompaniýalarynyň biri bilen hyzmatdaşlygynyň serişdeleri bilelikde özleşdirmek derejesinden tehnologik we dolandyryş hyzmatdaşlygy derejesine geçýändigidir. CNPC-niň baş direktorynyň getiren sanlary — Hytaýa iberilen 477 milliard kub metr gaz — diňe bir statistiki görkeziji bolman, eýsem, takmynan ýigrimi ýyl mundan ozal Baş ylalaşygyň we «Bagtyýarlyk» zolagy boýunça Önümleri paýlaşmak hakynda şertnamanyň esasynda kemala getirilen hyzmatdaşlyk nusgasynyň durnuklydygyny tassyklaýar.
Amyderýanyň sag kenaryndaky ýataklaryň özleşdirilmegi Türkmenistan–Hytaý gaz geçirijisi üçin kuwwatly çig mal binýadyny döretdi. Häzirki wagtda bu gaz geçirijisi diňe bir ykdysady däl, eýsem, geosyýasy wezipäni hem ýerine ýetirip, energetika howpsuzlygyny we gaz üpjünçiliginiň durnuklylygyny üpjün edýär.
Türkmen-hytaý hyzmatdaşlygynyň çäklerinde hem-de Ýewraziýanyň energetika howpsuzlygy üçin möhüm waka «Galkynyş» gaz känini özleşdirmegiň dördünji tapgyryna ýakynda badalga berilmegi boldy. CNPC üçin Türkmenistanda durmuşa geçirilýän bu taslama bilelikde gazanylan tehnologik kämilligiň, netijeli dolandyryşyň we ekologik standartlaryň berjaý edilmeginiň aýdyň beýanydyr.
Bu garaýyş energetika pudagyndaky ählumumy meýiller bilen doly utgaşýar we hyzmatdaşlygyň täze görnüşleri üçin, şol sanda tehnologiýalar hem-de maglumatlar ulgamynda özara hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin giň mümkinçilikleri açýar. Bu bolsa sebit integrasiýasyny ösdürmek boýunça meýilnamalara laýyk gelýär.
CNPC-niň gaz, nebit we geologiýa ugurlarynda ýangyç-energetika toplumynyň dürli pudaklarynda yzygiderli işleýän türkmen kompaniýalaryna daýanmagy hem aýratyn ähmiýete eýedir. Şeýle hyzmatdaşlyk sanly tehnologiýalaryň, tejribäniň we ylmy bilimleriň taýýar görnüşde daşardan getirilmeginiň deregine, bilelikde ösdürilýän durnukly hyzmatdaşlyk ekoulgamyny kemala getirýär.
Enejan KEPBANOWA
