Merkezi Aziýa – Ýewropa Bileleşigi: sebitleýin birleşme we global hyzmatdaşlyk
Şu gün, 3-nji aprelde, Samarkant şäherinde Özbegistanyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýewiň başlyklyk etmeginde “Merkezi Aziýa – Ýewropa Bileleşigi” atly birinji resmi sammiti öz işine başlaýar.
“Dunýo” habarlar agentliginiň habar bermegine görä, bu formatyň institutlaşdyrylmagy üçin 2022-nji we 2023-nji ýyllarda Astanada we Çolpon-Atada geçirilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň we Ýewropa Bileleşiginiň liderleriniň duşuşyklary başlangyç nokat boldy. Samarkant sammitiniň geçirilmegi Merkezi Aziýa ýurtlarynyň hem-de Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky özara gatnaşygynyň täze derejä çykandygy hem-de iki tarap üçin dialogyň ýokary strategiki ähmiýeti barada şaýatlyk edýär.
“Merkezi Aziýa – Ýewropa Bileleşigi” formatynyň döredilmegi baradaky başlangyjyň 2022-nji ýylda geçirilen Merkezi Aziýa döwletleriniň baştutanlarynyň hem-de Ýewropa Bileleşiginiň Prezidenti Şarl Mişeliň arasyndaky Astana duşuşygynyň barşynda Özbegistanyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýew tarapyndan ýokary derejede öňe sürülendigini bellemek zerur. Şeýle başlangyç Özbegistanyň daşary syýasy taglymatyna laýyk gelýär. Onuň ileri tutulýan ugurlary bolsa Merkezi Aziýany birleşdirmek boýunça tagallalar, şeýle hem, netijeli halkara hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegi arkaly sebitde durnukly ösüşiň gazanylmagy bolup durýar.
Astanada geçirilen Merkezi Aziýanyň hem-de Ýewropa Bileleşiginiň liderleriniň birinji duşuşygyndan soň gysga wagtda konstruktiw syýasy dialogyň we köptaraply hyzmatdaşlygyň ösdürilmegi boýunça uly işler ýerine ýetirildi. Hususan-da, Samarkant şäherinde özara baglanyşyk boýunça “Merkezi Aziýa – Ýewropa Bileleşigi” atly Maslahat geçirilip, onda sanlylaşdyrma, ulag kommunikasiýalary, energetika we suw serişdelerini dolandyrmak boýunça, şol sanda Ýewropa Bileleşiginiň “Global derwezeler” atly Strategiýasynyň çäklerindäki taslamalaryň ösdürilmegine aýratyn üns berildi.
Merkezi Aziýada ýokary hünär bilimi we durnukly energetika ulgamy babatda birnäçe möhüm sebit taslamalary işe girizildi. Raýat jemgyýetçiliginiň forumy, Ikinji ykdysady forum hem-de Ýewropanyň täzeleniş we ösüş bankynyň Doladyryjy geňeşiniň her ýylky mejlisi üstünlikli geçirildi. Ministrler derejesindäki duşuşyklar, şeýle hem syýasy we howpsuzlyk meseleleri boýunça “Merkezi Aziýa – Ýewropa Bileleşigi” ýokary derejeli Dialogy yzygiderli geçirilýär. Bu çäreler taraplaryň özara bähbitli dialogda ýokary hilli üýtgemelere bolan islegini açyp görkezýär.
“Sebitiň açyklyga, onuň ösüşe we subýektliliginiň pugtalandyrylmagyna bolan islegimizi Ýewropa Bileleşigi tarapyndan goldanylmagyna biz ýokary baha berýäris, - diýip, Samarkant şäherinde “Merkezi Aziýa – Ýewropa Bileleşigi” birinji sammitiniň öňüsyrasynda “Euronews”-e beren söhbetdeşliginde Özbegistanyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýew belledi. – Merkezi Aziýany ähli gyzyklanma bildirýän taraplar bilen açyk we deň hukukly hyzmatdaşlyga taýýar bolan jebis we çalt depginde ösýän sebite öwürmek boýunça maksadymyzyň Ýewropa Bileleşigi tarapyndan goldanylmagy has möhüm bolup durýar”.
2018-nji ýylda ÝB we Özbegistan Giňeldilen hyzmatdaşlyk hakyndaky Ylalaşyk boýunça gepleşiklere başladylar. Munuň özi gatnaşyklary döwrebaplaşdyrmak we çuňlaşdyrmak boýunça umumy gyzyklanma barada beýan edýär. Giňeldilen hyzmatdaşlyk hakyndaky Ylalaşyk 2022-nji ýylyň iýulynda iki tarap arasynda parafirlendi. Ol 1996-njy ýylda gol çekilen we häzirki wagta çenli hereket edýän Ylalaşygyň ýerini tutup, gatnaşyklaryň hem ykdysady, hem-de beýleki ugurlar boýunça giňeltmek bilen, olary häzirki döwrüň hakykatyna has laýyk ýagdaýa getirer.
Geçirilýän düýpli özgertmeleri ykrar etmegiň şanyna 2021-nji ýylyň 10-njy aprelinde Özbegistana “GSP+” derejesi berildi. Munuň özi täze ykdysady we söwda mümkinçiliklerini döretdi. Ýewropa Bileleşiginiň Prezidenti Şarl Mişeliň 2022-nji ýylyň oktýabrynda Özbegistana amala aşyran sapary özbek-ýewropa gatnaşyklarynyň taryhyndaky möhüm waka boldy. Onuň dowamynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň möhüm meseleleri, şol sanda ÝB-niň özgertmeler, gender deňligi hem-de söwda we maýa goýum pudaklary boýunça üstünlikli hyzmatdaşlyk meselelerinde goldaw bermegi barada maslahatlaşyldy.
Özbegistanda, has takygy taryhy Samrkant şäherinde “Merkezi Aziýa – Ýewropa Bileleşigi” birinji resmi sammitiniň geçirilmegi sebitiň integrasiýa proseslerinde birleşdiriji ornunyň hem-de onuň sebitleýin özara gatnaşyklary pugtalandyrmak hem-de “Merkezi Aziýa+” meýdançalarynda halkara hyzmatdaşlygy giňeltmek boýunça işjeň tagallalarynyň ykrar edilmegine şaýatlyk edýär. Geçiriljek sammitiň netijeleriniň hem Merkezi Aziýanyň, hem-de Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlary üçin giň mümkinçilikleri açyp, durnukly ösüşe, durnuklylyga we iki sebitiň gülläp ösmegine ýardam berjek ykdysady, maýa goýum we ynsanperwer gatnaşyklarynyň çuňlaşdyrmagy üçin berk binýat döretjekdigine garaşylýar.
ORIENT news
