Ýeriň atmosferasynda metanyň ýiti ýokarlanmagy hasaba alyndy
Atmosferadaky metanyň düzüminiň şeýle çalt ýokarlanmagy ýakyn onýyllyklarda global howanyň üýtgemeginiň alamaty we tutuş howa ulgamynyň üýtgedilip gurulmagyna sebäp bolup biler diýip, alymlar belleýärler.
Gadymy döwürde şular ýaly wakalar, tundranyň aýazly giňişlikleriniň tropiki tokaýlar bilen çalşylýandygyny görkezip, buz eýýamynyň gutarandygyny alamatlandyrýardy. Londondaky Royal Hollowaý kollejiniň hünärmenleri tarapyndan geçirilen gözlegler bu işiň tamamlanmagynyň üç basgançakda bolup geçendigini we başlangyç tapgyryň edil şol bir wagtyň özünde metanyň we kömürturşy gazynyň düzüminiň kem-kemden ýokarlanmagy bilen häsiýetlendirilendigini görkezdi.
Soňra metanyň bölünip çykmagy sebäpli düýpgöter derejäniň ýokarlanmagy boldy. Üçünji tapgyrda bolsa atmosferadaky parnik gazynyň mukdary kem-kemden deňleşdi. Howanyň üýtgemegi , bary-ýogy birnäçe onýyllyk dowam edýän «duýdansyz fazadan» başga müňýyllyklaryň dowamynda bolup geçýär. Şol wagtda metanyň zyňyndylary ep-esli ýokarlanýar diýip, alymlar belleýär.
Metan – güýçli parnik gazy bolup, adam işjeňligi bilen we tebigy işleriň netijesinde bölünip çykýar. Bilermenleriň maglumatlaryna görä, 1980-nji ýyllarda gaz pudagynyň giňelmegi sebäpli atmosferadaky metanyň derejesi ýokarlandy we 1990-njy ýyllarda ýene durnuklaşdy.
Şeýle-de bolsa, 2006-njy ýyldan bäri adamlaryň önümçilik işjeňligi üýtgemedi, ýöne metanyň mukdary ýene köpelip başlady. Ösüş 2013-nji ýyldan bäri çaltlaşdy we 2020-nji ýyla çenli metanyň derejesi tutuş taryhda iň çalt depginde ýokarlandy.
«Howanyň üýtgemeginiň beýle gerimi barada oýlanmalydyrys. Geçmişde metanyň ösmegi sebäpli Demirgazyk ýarym şarda buzly tundranyň giň gerimi begemotlaryň aýlanyp ýören tropiki otlygyna öwrüldi», – diýip iňlis alymlary nygtady.
ORIENT news
