Ýeriň ýüzüniň 2 göterimini ak reňke boýap global ýylylygy durdurmagy teklip etdiler
Adamzadyň iň oňat akyllary global ýylylygyň öňüni almagyň ýoluny gözleýärler we olaryň biri – Dewisdäki Kaliforniýa uniwersitetiniň elektrotehnika we kompýuter inženerliginiň professory Jeremi Mundeý has ýönekeý, ýöne gaty jedelli usuly teklip etdi. Alymyň pikiriçe, global ýylylygyň öňüni almak üçin ýer ýüzüniň takmynan 2 göterimini ak reňk bilen boýamak zerur.
Alymyň hasaplamalary, iki ýyl ozal Perdýu uniwersitetinde oýlanyp tapylan 98 göterimden gowrak şöhlelendirme ukyply aşa ak reňki ulanmaga esaslandy. Äleme gün şöhlesi näçe köp şöhlelense, şonça-da ýerde az ýylylyk galar. Ýer ýüzüniň 1 göteriminden 2 göterimine çenli boýalmagy global ýylylygyň öňüni alar diýip, alym pikir edýär.
Ýeriň üstki meýdany 510 million km2 bolup, şolardan 148,9 million km2 gury ýer tutýar. Şeýlelik bilen, planetamyzyň 1 göterimini boýamak barada aýtsak, ýeriň 2 göterimini boýamak meselesi goýlan bolsa, ak reňk bilen takmynan 5 million km2 we 10 million km2 örtmeli. Ol Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýa-da Hytaýda hemme zady reňlemek ýalydyr. Doly täsir etmegi üçin elbetde boýag deň paýlanmaly. Ýöne ýer ýüzünde suwuň agdyklyk etmegi bilen bu kyn görünýär.
Ahyrynda, şeýle gowy boýag yglan edilen göwrümlerde ähmiýetli pul talap eder. Plananyň üstüniň diňe 1 göterimini boýamak üçin 526 milliard litr boýag gerek bolar.
Ýöne gowy habar hem bar. Geçen ýyl alymlar bu ak reňkli boýagy kämilleşdirdiler. Ol günüň ýagtylygyny birneme erbet şöhlelendirip başlady, ýöne sarp edilişi iki esse azaldy. Indi bu boýag bilen bir zady ýapmak üçin galyňlygy 400 mikron däl, galyňlygy bary-ýogy 150 mikron çalmaly. Nämede bolsa, ABŞ we ÝB häkimiýetleriniň gözden geçirmäge taýýar bolan gün ýagtylygyny şöhlelendirmek üçin planetanyň atmosferasyny tozanlamagy boýunça taslamalar ýaly gorkunç däl.
Ultra ak reňk barada aýdylanda bolsa, ol eýýäm ýerli derejede «işleýär». Ýaşaýyş ýerlerini 4°C çenli sowadyp biljekdigi öňe sürülýär. Mysal üçin, Hindi Tar çölünde ýüzlerçe garyp aýallara öýleriniň üçeklerini ýapmak üçin bu boýagly gaplar berilýär. Bu maksatnama, yssynyň gowşak täsirlerinden halas etmek üçin Merkezi we Günbatar Hindistandaky garyp aýallar bilen täjirçilik däl gurama hökmünde işleýän Mahila Housing Trust (MHT) tarapyndan başlandy.
Olar, bajak üçekler ýaly, sowadyjysyz sowatmagyň birnäçe arzan görnüşlerini synadylar. Emma has amatlysy ultra ak boýag boldy.
Boýagyň uzak möhletli täsirlerini öwrenip, käbir ýaşaýjylar diňe bir ýyldan soň könelip başlandygyny we uzak dowam etmegi üçin yzygiderli tehniki hyzmatyň zerurdygyny habar berdiler. Şeýle-de bolsa, beýleki çözgütler bilen deňeşdirilende, ony ýaýratmak gaty aňsat. Sebäbi hatda çagalar hem çotga ulanyp bilýärler.
2021-nji ýylda Perdýu uniwersitetiniň maşyn inženerliginiň professory Sýulin Ruan ilkinji bolup boýagy işläp taýýarlady we inçe gaty bilen şol bir netijäni gazanan täze sazlaşyk bilen ol pudagyň standarty bolup biler.
«Meniň bilen älem gämilerini öndürijilerden başlap, arhitektorlara, egin-eşik we aýakgap kompaniýalaryna çenli hemmeler habarlaşýardylar», - diýip Sýulin aýdýar. – Olaryň esasan iki soragy bardy: nireden satyn alyp bilerin we has inçe edip bolarmy? »
Ruanyň Ginnesiň rekordlar kitabyna girmegine sebäp bolan, dünýä boýunça 2021-nji ýylyň iň ak boýagy, 400 mikron galyňlykda ulanylmalydy. Bu diňe binalar ýaly çydamly we stasionar desgalar üçin mümkindir.
Uçarlar, awtoulaglar ýa-da agramy çäklendirilen zatlar üçin 400 mikron ulanyp bolmajak derejede galyň. Şonuň üçin Ruan we kärdeşleri täze materiallar bilen gaýtadan synag geçirmäge başlap, bariý oksidini altyburçly bor nitridi bilen çalşdylar.
Altyburçluk gurluşy gün şöhlesini has doly şöhlelendirýär we boýagda ony nano-derejede ýokary gözenekli edýän howa boşluklary hem bar. Bu has pes dykyzlyk, inçe bolmak bilen birlikde başga bir uly artykmaçlygy – az agramy berýär.
Täze boýagyň agramy bariý sulfat esasly boýagdan 80 göterim az we şol bir wagtyň özünde gün şöhlelendirişini üpjün edýär. Bu bolsa Ruanyň sözlerine görä täjirçilik amalynyň düýbünden täze pudaklary üçin gapylary açýar.
Iň esasy zat, öýden ýa-da ofisden gyzgyn howany alyp, şäheriň howasyna ýa-da has ulaldyp aýdylanda Ýere zyňýan kondisioner bilen deňeşdirilende, ultra-ak reňk umuman gün şöhleleri tutuş şöhlelendirýär we ýer atmosferasynyň çäginden çykýan ýylylyk energiýasyny iberýär.
«Häzir biz ony täjirleşdirmek üçin gepleşik geçirýäris», — diýip Ruan belledi. «Entek çözülmeli birnäçe meseleler bolsa-da, öňegidişlik hem bar».
ORIENT news
