Türkmenistanyň himiýa senagaty daşary ýurt maýadarlary we özara peýdaly hyzmatdaşlyk üçin geljegi uly platforma
Häzirki wagtda Türkmenistanyň himiýa senagaty ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň geljegi uly we ösýän pudaklaryndan biridir. Soňky ýyllarda iň uly himiýa desgalary – Garabogazdaky ammiak we karbamid zawody, Gyýanlydaky polimer zawody, Owadandepede tebigy gazdan benzin öndürýän zawod işe girizildi. Mundan başga-da, türkmen himiýa senagaty ýerli uglewodorod çig malyny iň köp mukdarda ulanmaga niýetlenendir diýip, «Türkmenhimiýa» döwlet konserniniň başlygy Nyýazly Nyýazlyýew penşenbe güni Dubaýda (BAE) geçirlen maýa goýum forumynda eden çykyşynda aýtdy.
Türkmenistanyň himiýa senagatyny ösdürmek üçin giň gerimli maksatnama, içerkide bolşy ýaly daşarky bazarlarda hem uly isleg bildirýän dürli ýokary hilli önümleri öndürmäge mümkinçilik berýän iň häzirki zaman tehnologiýalaryny ulanmak bilen tebigy gazy çuňňur gaýtadan işlemek üçin täze desgalaryň gurulmagyny göz öňünde tutýar.
Şeýle hem, ýakyn wagtda «Türkmenhimiýa» konserni täze himiýa kärhanalaryny gurmak üçin birnäçe geljegi uly maýa goýum taslamalaryny durmuşa geçirip başlamagy meýilleşdirýär. Gürrüň Balkan welaýatynda gurulmaly ýylda 660 müň tonna ammiak we 1,155 müň tonna karbamid öndürýän zawod barada barýar. Indiki nobatda, Lebap welaýatyndaky Türkmenabat himiýa zawodynda ýylda 300 müň tonna kuwwatlygy bolan fosfat dökün öndürýän zawod, şeýle hem Ahal welaýatynda ýylda 600 müň tonna kuwwatlygy bolan tebigy gazdan benzin öndürýän zawodyň taslamalaşdyrylmagy we gurluşygy bar, - diýip Nyýazlyýew Dubaý forumyna gatnaşyjylara habar berdi.
Mundan başga-da, Türkmenistanda atmosfera az mukdarda kömürturşy gazynyň zyňyndylaryny çykarýan pes uglerodly tehnologiki işlere uly üns berilýär. Hususan-da, mawy ammiak diýilýän önümiň öndürilişi barada aýdýarys. Bu tehnologiýa önümçilikde goýberilen kömürturşy gazynyň doly diýen ýaly tutulmagyny üpjün edýär.
Himiýa senagatynyň ösüşinde ýene bir geljegi uly ugur wodorod öndürmekdir. Bu gün bu mesele diýseň möhüm - köp ýurtlar kem-kemden gazylyp alynýan ýangyçlardan ýüz öwürýär we olaryň ýerine ekologiýa taýdan arassa energiýa çeşmeleri gelmeli. Wodorod şeýle çeşmeleriň biri bolup durýar diýip, «Türkmenhimiýa»-nyň başlygy sözüni dowam etdi.
Türkmenistan wodorod energiýasyny ösdürmek boýunça milli strategiýany işläp düzmäge başlady - 2022-2023-nji ýyllar üçin wodorod energiýasy pudagynda halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmegiň ýol kartasy döredildi. Wodorod öndürmek üçin tehnologiki işler, meselem, daşamak we saklamak meselesi ýaly çylşyrymly däl. Bu meseläniň çözgütlerinden biri ammiagyň wodorod göteriji hökmünde ulanylmagydyr.
Bu ugur soňky döwürde has köp ünsi özüne çekdi, sebäbi ammiak wodorod energiýasyny ýygnamak, saklamak we sarp edijilere daşamak üçin geljegi uly material hökmünde ulanylyp bilner. Ammiak aňsatlyk bilen suwuklandyrylyp we daşalyp bilner hem-de zerur bolsa wodorod ýangyjyna öwrüler diýip, Nyýazly Nyýazlyýew düşündirdi.
Türkmenistan diňe bir tebigy gaz ätiýaçlyklary bilen çäklenmän, eýsem kaliý magdany ýaly gaty minerallaryň ägirt uly ýataklary bilen hem meşhurdyr. Işläp taýýarlamak üçin Garlyk, Garabil we Tübegatan ýaly kaliý duzlarynyň ýüze çykman ýataklaryna iň uly gyzyklanma bildirilýär. Bu ähli «ammarlar» Türkmenistanyň günorta-gündogarynda, Lebap welaýatynda ýerleşýär.
Deslapky maglumatlara görä, olaryň umumy ätiýaçlyklary 2 milliard tonnadan gowrak kaliý magdanydyr.
«Türkmenhimiýa» döwlet konserni häzirki wagtda Garlyk ýatagyny özleşdirýär we ýakyn wagtda Garabil kaliý duz ýatagyny özleşdirmegi meýilleşdirýär.
Şeýle hem Türkmenistan, Garabogazköl aýlagynyň we ýerasty ýod-brom suwlarynyň kristal we ýerüsti duzlaryny öz içine alýan gidromineral çig mal ätiýaçlyklary boýunça dünýäde öňdebaryjy ýerlerden biridir. Garabogazköl aýlagy, magniý, natriý duzlary, brom, bor we litiý birleşmelerini öndürmek üçin tükeniksiz çig mal çeşmesi bolan natriý sulfatynyň we beýleki peýdaly minerallaryň dünýädäki iň uly ýatagy hasaplanýar.
Ýakyn geljekde Türkmenistanyň himiýa senagatynda uly taslama – umumy önümçilik kuwwaty aşakda görkezilen ýod, brom we olardan emele gelen 3 sany aýratyn ýerleşýän täze zawodyň gurulmagy meýilleşdirilýär:
― ýod öndürmek - ýylda 750 tonna
― brom öndürmek - ýylda 9 850 tonna
― ýod we bromdan alnan önümlerini öndürmek - dünýä bazarlarynyň marketing gözleglerine laýyklykda, taslamalara görä kesgitlener.
Agzalan taslamalaryň durmuşa geçirilmegi, Türkmenistanyň himiýa senagatyna uly maýa goýumlaryny çekmek arkaly meýilleşdirilýär. Ýurdymyzda alnyp barylýan açyk maýa goýum syýasaty daşary ýurt maýadarlaryna özara peýdaly hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin giň mümkinçilikler döredýär diýip, Nyýazlyýew belledi.
ORIENT news
