Türkmen wekiliýeti Dubaýdaky Gün seýilgähine bardy – çölden arassa energiýa we suw bilen tanyşdy
Ertir Dubaýda açyljak Türkmenistanyň Energetika pudagyna maýa goýumlaryny çekmek boýunça halkara forumyň çäginde wise-premýer Aşyrguly Begliýewiň we «Türkmengaz», «Türkmennebit» konsernleriniň we Energetika ministrliginiň ýolbaşçylary tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän türkmen wekiliýeti gün we elektrik stansiýalarynyň uly meýdany, bir giňişlikde we daşarda bir ýerde ýerleşýän dünýädäki iň uly Gün seýilgähine bardylar.
Bu öňdebaryjy taslama Dubaýyň elektrik we suw gullugy - DEWA tarapyndan amala aşyrylýar. Ol 2050-nji ýyla çenli Dubaýyň uglerod nol strategiýasynyň esasy sütünlerinden biri bolup, tutuş emirligi durnukly energiýa bilen üpjün etmegi maksat edinýär. Indi bu ýerde elektrik öndürmek 5000 MWt bolup, geljekde 1,5 GWt bolar.
2035-nji ýyla önümçiligi 5 GW ýetmegi meýilleşdirilýär we häzirki wagtda Gün seýilgähi Dubaýyň zerurlyklarynyň 11 göterimini öz içine alýan bolsa, 2035-nji ýyla çenli 25 göterimi üpjün eder.
Bu merkeziň aýratynlygy, bu ýerde gün energiýasynyň iki ýol bilen - ýagtylyk we ýylylyk arkaly alynmagydyr. Gün şöhlesiniň kömegi bilen «çykarylýan» elektrik arzan bolup, ýöne ony derrew umumy tora iberilmeli. Ýylylykdan emele gelen elektrik saklamak üçin has peýdaly bolsa-da, takmynan 12-18 sagat saklanyp bilner. Şoňa laýyklykda agşam ýylylyk energiýasyny, gündizine bolsa gün ulanmak has rasionaldyr.
44 m2 gowrak meýdanda ýerleşýän Gün seýilgähinde innowasiýa merkezi we gözleg we ösüş merkezi ýerleşýär. Şeýle hem, türkmen wekiliýeti, ilkinji çyralaryny işläp başlanda, Tesladan we Enşteýnden (belli bolşy ýaly, ýagtylygyň şöhlelenme teoriýasyny işläp düzüp, Gün panellerini döretmek üçin ilkinji tehnologiýany döreden adamdy) başlap, energiýa pudagynda möhüm oýlap tapyşlara we täzeliklere bagyşlanan muzeýe çagyryldy.
Seýilgähiň myhmanlaryna aýdylyşy ýaly, 2000-nji ýylda panelleriň bahasy ýokary bolanda, kWt sagatda energiýasy hem adaty energiýa çeşmeleri bilen deňeşdirilende gaty gymmatdy. Ýöne häzir şeýlebir netijä gazanyldy welin, 1 kWt sagatda 1,69 sent, ýagny adaty çeşmelerden has arzan boldy. Ýagny, DEWA bu tapgyrda iň arzan bahany almak bilen dünýä rekordyny goýdy. Indi taslamanyň indiki tapgyrynda seýilgähiň meýdanyny 140 m2 çenli ulaltmak meýilnamalary bar.
Ýene bir gyzykly zat, synag taslamasynyň çäginde hususy hojalyklara zerurlyklaryny ödemek üçin gün panellerini mugt oturtmak mümkinçiligi bar. Şol bir wagtyň özünde, bu görnüşde elektrik öndürmegiň diňe bir öz isleglerini kanagatlandyrman, eýsem umumy tora artykmaç elektrik satmagyna we munuň üçin pul almaga mümkinçilik berýändigi tiz wagtdan ýüze çykaryldy.
Şonuň üçin bu taslamanyň gaty meşhur bolup, köp sanly programmany özüne çekendigi we Dubaýyň hemme ýerine ýaýramagyny dowam edýändigi geň galdyrmaýar. Metropoldaky ähli jaýlaryň ýakyn wagtda gün panelleri bilen örtülmegine garaşylýar.
Bilim gezelençiniň çäginde türkmen wekiliýetine suwdan ýaşyl wodorod öndürmekde täze ösüşleri, binany çap eden özboluşly 3D printeri we tutuşlygyna 3D printerde çap edilen innowasiýa merkezini aýdyň görkezdiler. Indi 3D printerlerde elektrikli awtoulaglary çap edip başladylar.
Ýagny, birnäçe ýyl mundan ozal gün fermasy hökmünde başlanan zat ösüp, suwy süýjediji ýaly köp sanly innowasiýa ugurlaryny öz içine alýar.
Dürli pudaklara we ugurlara wekilçilik edýän türkmen wekiliýetiniň agzalary, bu tehnologiýalara, olaryň şäherlerimize, şol sanda ähmiýetli Arkadag şäherine uýgunlaşmak meselelerine işjeň gyzyklanma bildirdiler. Gyzyklanma boş däl, berlen soraglardan görnüp durşy ýaly amaly. Mysal üçin, bu seýilgähdäki gün panelleri çölde ýerleşýär, bu bolsa çägäniň süýşmegi bilen hemişe kynçylyklaryň bardygyny aňladýar. Bu panelleri nädip arassalamaly? Munuň üçin ýörite programmirlenen, işlerini wagtynda ýerine ýetirmegine kömek edýän datçikler bilen enjamlaşdyrylan robot-dronlaryň işledilýändigi ýüze çykdy.
ORIENT news
