Serbiýada talyplaryň goldaýan hereketi parlament saýlawlarynda ýeňiş gazandy: Wuçiç ýeňlişini boýun aldy
Serbiýanyň öňki prezidenti Aleksandr Wuçiç ýekşenbe güni giçlik geçirilen möhletinden öňki parlament saýlawlarynda öz dolandyryjy koalisiýasynyň ýeňlişini boýun aldy. Garaşsyz deslapky çaklamalara görä, korrupsiýa garşy birnäçe aýlap dowam eden protestleriň netijesinde dörän we talyplaryň goldawyna eýe bolan hereket parlamentde mutlak köplügi gazandy. Şeýlelikde, Serbiýanyň Ösüşçi partiýasynyň (SNS) 14 ýyllyk agalyk döwri tamamlanmak howpuna düşdi.
Ipsos we CeSID pikir soraýyş guramalarynyň ilkinji çaklamalaryna görä, «Talyplaryň sanawy — Talyplar ýeňýär» atly sanaw sesleriň 52 göterimini aldy. Wuçiçiň dolandyryjy koalisiýasy bolsa 39,3 göterim ses gazandy.
Resmi jemleýji netijeler yglan edilmezden öň Belgraddaky saýlaw ştabynda çykyş eden Wuçiç gatlaklaýyn nusga esasynda talyplaryň goldaýan sanawynyň parlamentdäki 250 ornuň 135–140-syny eýelemegine garaşylýandygyny aýtdy. Onuň koalisiýasynyň bolsa takmynan 105 orun aljakdygy çaklanylýar.
«Gatlaklaýyn nusga görä, bu saýlawlarda ýeňlendigimiz aýdyň. Talyplaryň sanawy ýeňiş gazandy» diýip, Wuçiç aýtdy. Onuň çaklamasyna görä, talyplaryň sanawy takmynan 2,2 million ses, onuň koalisiýasy bolsa 1,72 million ses aldy.
Talyplaryň hereketiniň ştab-kwartirasynda ýeňiş dabaralary başlandy. Esasy dalaşgärleriň biri, Belgrad uniwersitetiniň professory we Serbiýanyň Ylymlar we sungat akademiýasynyň agzasy Radomir Şaýçiç bu netijäni ýurduň raýatlarynyň taryhy ýeňşi diýip atlandyrdy.
«Şu gün agşam halkyň sesi eşidildi» diýip, Şaýçiç aýtdy. Ol deslapky netijeleriň talyplaryň sanawynyň saýlaw uçastoklarynyň köpüsinde ynamly öňde barýandygyny görkezýändigini belledi.
Şaýçiç bu ýeňşi «batyrlygyň gorkudan, umydyň biperwaýlykdan üstün çykmagy we Serbiýanyň başgaça bolup biljekdigine hem-de bolmalydygyna bolan ynamyň ýeňşi» diýip häsiýetlendirdi. Ol ýeňşiň bir adama däl-de, ähli halka degişlidigini aýdyp, tarapdarlary parahatçylykly baýram etmäge we prowokasiýalara goşulmazlyga çagyrdy.
Ýekşenbe güni geçirilen saýlawlarda Serbiýanyň bir palataly parlamentiniň ähli 250 orny üçin göreşildi. Köplük gazanmak üçin azyndan 126 orun gerek. Ses bermäge takmynan 6,45 million saýlawçynyň hukugy bardy. Ses berişlik 8 392 uçastokda geçirildi. Saýlawlara jemi 2 418 dalaşgäri öz içine alýan 18 sanaw gatnaşdy.
Deslapky netijeler Serbiýanyň syýasatynda düýpli özgerişiň bolup biljekdigini görkezýär. Wuçiç we SNS 2012-nji ýyldan bäri ýurtda agalyk ediji orny eýeläp gelýär. Wuçiç parlament saýlawlaryna gatnaşmak üçin 27-nji sentýabrda prezident wezipesinden çekildi. Täze prezident saýlawlary dekabr aýynyň ahyryna çenli geçirilmelidir.
Talyplaryň goldaýan hereketi korrupsiýa garşy iki ýyla golaý dowam eden protestleriň we uniwersitetleriň işiniň togtadylmagynyň netijesinde kemala geldi. 2024-nji ýylyň noýabr aýynda Nowi-Saddaky demir ýol menziliniň üst örtüginiň çökmegi we 16 adamyň aradan çykmagy jemgyýetçilik nägileligini has-da güýçlendirdi. Bu pajygaly waka korrupsiýa garşy göreşmek we jogapkärleri jogapkärçilige çekmek baradaky talaplaryň esasy sebäpleriniň birine öwrüldi.
Nowi-Sad uniwersitetiniň professory Ilýa Srdanowiç resmi taýdan ýolbaşçylyk edýän saýlaw sanawy institusional özgertmeleri we korrupsiýa garşy çäreleri öňe sürdi. Ol diňe bir häkimiýet başyndaky topar bilen däl, eýsem Serbiýanyň Sosialistik partiýasy, proýewropa toparlary we sagçy güýçler ýaly däp bolan oppozisiýa partiýalary bilen hem bäsleşdi.
Wuçiç ýeňlişini boýun alan çykyşynda resmi netijeler yglan edilmezden öň deslapky çaklamalary mälim etmeginiň sebäbini tarapdarlaryny näbellilikde goýmazlyk we saýlaw netijelerini kabul etmekden ýüz öwürjekdigi baradaky çaklamalary aradan aýyrmak bilen düşündirdi. Ol koalisiýasynyň ýeňlişini protest hereketine daşary ýurtlardan berlen goldaw bilen baglanyşdyryp, netijäni «rewolýusiýanyň tassyklanmagy» diýip atlandyrdy.
Wuçiç tarapdarlaryna minnetdarlyk bildirip, syýasy hereketiniň agzybirligini saklajakdygyny we oppozisiýadan öz işini dowam etdirjekdigini aýtdy.
Deslapky çaklamalar resmi netijeler bilen tassyklansa, talyplaryň goldaýan hereketi parlamentde özbaşdak köplük döretmäge mümkinçilik alar. Bu bolsa SNS-iň 2012-nji ýylda häkimiýete gelmeginden bäri iň uly saýlaw ýeňlişi bolar.
