Smartfondaky jübi himiýa barlaghanasy adamyň gündelik durmuşyny üýtgeder
Halkara ylmy toparlar nanotehnologiýalar bilen emeli aňyň utgaşýan ugrunda düýbünden täze üstünlik gazandylar. Bu açyş ýakyn ýyllarda adaty mobil telefonlary güýçli seljeriş toplumlaryna öwürmäge mümkinçilik berer.
Adatça maddalaryň himiki düzümini takyk kesgitlemek üçin uly göwrümli we gymmat spektrometr enjamlary ulanylýardy. Bu enjamlaryň uly bolmagy prizmalar arkaly ýagtylyk şöhlesini dürli reňklere bölmek zerurlygy bilen baglydy. Dewis şäherçesindäki Kaliforniýa uniwersitetiniň inženerler topary professor Saýful Islamyň ýolbaşçylygynda bu nusgawy çemeleşmäni düýbünden üýtgedip, bary-ýogy 0,4 inedördül millimetr ölçegdäki kremniý çibini döretdi. Bu ölçeg kiçijik çäge dänesi bilen deňeşdirilýär.
Çylşyrymly optikanyň ýerine alymlar ýarymgeçirijilere adam gözüne görünmeýän infragyzyl fotonlary kabul edýän ýörite nanoteksturaly on alty sany mikroskopik detektor ýerleşdirdiler. Şol bir wagtda Finlýandiýanyň Aalto uniwersitetiniň alymlary bäşe bäş mikrometr ölçegindäki alternatiw datçigi işläp taýýarladylar. Bu gurluş adam saçyndan iki ýüz esse inçe bolup, elektrik togunyň üýtgemeleri arkaly iň inçe ýagtylyk signallaryny tanap bilýär.
Iki tehnologiýanyň hem esasy syry emeli aň boldy. Sebäbi mikroskopik datçikler özbaşdak diňe tertipsiz sanly sesleri döredýärdi. Işläp düzüjiler müňlerçe nusga arkaly doly baglanyşykly neýroulgamy öwretdiler. Netijede algoritm bulaşyk elektrik signallaryny maddanyň arassa himiki spektri bilen dessine deňeşdirmegi öwrendi.
Şeýle mikroçipleriň sarp ediş elektronikasy bilen birleşdirilmegi adamlaryň gündelik durmuşyny düýpli üýtgeder we öý şertlerinde tiz anyklaýyş mümkinçiligini açar. Mysal üçin, supermarketde ulanyjy smartfonyň kamerasyny et ýa-da balyk önümlerine gönükdirse, içerki emeli aň skaneri birnäçe sekuntda önümiň näderejede täzedigini, gizlin konserwantlaryň ýa-da howply bakteriýalaryň bardygyny kesgitläp biler.
Saglygy goraýyş ulgamynda bolsa akylly gajetler süýjülik keseli bolan adamlara ganyň glýukoza derejesini gan almazdan gözegçilik etmäge mümkinçilik berer. Şeýle-de raýatlar diňe datçik arkaly derman serişdelerini barlap, galp dermanlary dessine ýüze çykaryp bilerler. Şeýle göçme barlaghana şahsy howpsuzlygyň görlüp-eşidilmedik derejesini üpjün edip, syýahat wagtynda agyz suwunyň hilini ýerinde barlamaga, şäher howasyndaky zäherli goşundylary anyklamaga we durmuş hiline gözegçiligi hünär derejesine çykarmaga mümkinçilik döreder.
