Afrikada täze ummanyň emele gelmegi mümkin
Geologlar Zambiýada täze tektoniki araçägiň emele gelýändigini habar berdiler, bu bolsa geljekde täze ummanyň döremegine getirip biler. Alymlar Afrikanyň gündogar böleginiň günbatar böleginden kem-kemden daşlaşýandygyny synlaýarlar. Munuň netijesinde çuň çöküşler, jaýryklar we wulkan işjeňliginiň artmagy ýüze çykýar. Bu hadysa Gündogar-Afrika Rift ulgamynyň çäklerinde bolup geçýär. Rift ulgamy Efiopiýa, Keniýa, Tanzanýa we Zambýanyň üstünden geçýär.
Tektoniki plitalaryň hereketiniň tizleşýändigi seýsmiki ölçegler we hemra maglumatlary arkaly hasaba alnyp durulýar. Hünärmenleriň çaklamalaryna görä, birnäçe million ýyldan soň materigiň bölünmegi netijesinde emele gelen jaýryklar suw bilen dolup, şol ýerde täze umman peýda bolup biler. Alymlar munuň adatça onlarça million ýyl dowam edýän umman emele geliş prosesini hakyky wagtda synlamak üçin täsin mümkinçilikdigini belleýärler.
Geologik taraplar bilen birlikde, täze ummanyň emele gelmegi sebitiň howa şertlerine hem täsir edip biler. Okean akymlarynyň we howa şertleriniň üýtgemegi mümkin. Täze suw giňişliginiň peýda bolmagy özboluşly ösümlik we haýwanat dünýäsi bolan täze ekoulgamlary döredip biler. Bilermenler uzak möhletde şeýle üýtgeşmeleriň Gündogar Afrikanyň ýurtlarynyň infrastrukturasyna we ykdysadyýetine hem täsir edip biljekdigini aýdýarlar.
Professor Jon M. Hartmann şeýle diýdi: “Biz adatça onlarça million ýyl dowam edýän prosesi synlaýarys we eýýäm täze ummanyň döreýändiginiň alamatlary görünýär”. Seýsmolog doktor Sarah Kibet bolsa: “Täze jaýryklaryň we çöküşleriň emele gelmegi plitalaryň hereketiniň tizleşýändigini görkezýär. Bu bolsa ummanlaryň emele gelişini öwrenmek üçin örän täsin mümkinçilikdir” diýip belledi.
Dünýäniň alymlary yklymyň bölüniş dinamikasyna, ummanlaryň emele geliş proseslerine we olaryň Ýeriň howa şertlerine hem-de ekoulgamlaryna ýetirýän täsirine düşünmek üçin Gündogar-Afrika Rift ulgamyny üns bilen synlamagyny dowam etdirerler.
