Guanside sensasiýa: iki başly ýylan tapyldy. Gadymy tokaýlar ýene näme gizleýärler?
20 santimetrlik gamyş ýylany, guýrugy bilen ikinji kellesini meňzedýär, rahat häsiýeti, gurçuk we liçinkalar bilen iýmitlenýär
Bu barada — Zoosystematics and Evolution žurnaly we Gwansi tebigy taryh muzeýiniň gözlegçileriniň hasabatynda.
Hytaýly gözlegçiler ýylanyň täze görnüşini kesgitlediler. Oňa Guansi gamyş ýylany diýlip at berildi. Onuň esasy aýratynlygy — guýrugy bilen ikinji kellesini meňzedip, ýyrtyjylary gorkuzmak ukybydyr.
Bu açyş geçen aý “Zoosystematics and Evolution” žurnalynda jikme-jik beýan edildi. Ol Huapin milli tebigy goraghanasynda geçirilen giňişleýin biodürlülik gözleginiň netijesinde ýüze çykypdyr. Goraghana Hytaýyň günortasynda, Guansi-Žuang awtonom raýonynda ýerleşýär.
Gözlegde Guansi tebigy taryh muzeýiniň birnäçe toparynyň biri gatnaşypdyr. Ýylanyň uzynlygy 20 santimetrden birneme geçýär. Bedeni inçe we goňur reňklidir. Arka tarapyndan ýedi gezekleýin garaňky zolak geçýär. Terezi gyralaryndaky garaňky pigmentasiýa häsiýetli tor şekilli nagyş döredýär — bu gözlegçileriň belligidir.
Bu görnüş esasan gijeki we ýarym-ýerde ýaşaýyş durmuşyny alyp barýar. Ömrüniň köp bölegini ýapraklaryň düşündügisinde, çüýrän toprakda we gaýalaryň ýaryklarynda gizlenip geçirýär. Gözleg toparlary bu jandary takmynan 760 metr belentlikdäki giň ýaprakly tokaýlarda tapypdyr. Ol ýerde ýylan tokaý düýbünde hereket edýär we ýagyş gurçuklaryndan we ýumşak bedenli möjek liçinkalaryndan ybarat ýöriteleşdirilen iýmit bilen iýmitlenýär.
Täsirli goranyş durşuna garamazdan, gözlegçiler bu jandary rahat, zäherli däl we hüjümçil däl hökmünde suratlandyrýarlar. Onuň iň häsiýetli härekiti — gorkanda bedenini sekiz görnüşine eplenip ýa-da kütek, tegelek guýrugyny galdyryp, källä meňzetmekdir. Diňe şu aýratynlyk ýylana «iki başly ýylan» lakabyny beripdir
Bu açyş Huapin goraghanasynda şu ýyl ikinji möhüm tapyndydyr. 2026-njy ýylyň başynda gözlegçiler eýýäm “Leptobrachella cathaya” ady bilen tanalýan Huapin gurbagasyny anykladylar.
Gözlegçiler bu yzly-yzyna açyşlaryň goraghananyň biodürlülik gaçybatalgasy hökmünde möhüm ornuny nygtaýandygyny beýan etdiler. Olar şeýle hem Guansiniň demirgazygynyň gadymy tokaýlarynyň seýrek görnüşler üçin durmuşy ähmiýetli global «gen banky» hökmünde ykrar edilmegini tassyklaýarlar.
Ine, bu hakda pikir etmeli. Eger bir goraghanada birnäçe aýyň içinde ylma näbelli iki jandar tapylýan bolsa — bu gadymy tokaýlarda entek näçe näbelli zat gizlenýär? Iň esasysy, garaňkydan şu wagt kim bize syn edýändir? Adamzat tebigatyň gizlin ýerlerine aýak basyp ýaňa başlaýar.
Her açyş diňe ylmy žurnaldaky bir setir däl. Bu ýerdäki ýeke-täk akylly jandaryň biz däldigimize ýatlatma. Iň geň galdyryjy duşuşyklar entek öňde bolmagy mümkin
