Hytaý alymlary ýaklary klonirlemekde uly öňegidişlik gazanandyklaryny yglan etdiler: Tibetde tebigy ýol bilen 10 sany klonirlenen ýak dünýä indi
Hytaý alymlary duşenbe güni ýaklary klonirlemekde möhüm öňegidişlik gazanylandygyny habar berdiler: Hytaýyň günorta-günbataryndaky Siszan awtonom sebitinde tebigy ýol bilen 10 sany klonirlenen ýak dünýä indi. Üçüsi gara, ýedisi bolsa ak bolan bu ýaklar 25-nji martdan 5-nji aprel aralygynda Siszan sebitiniň Damsun etrabyndaky ýaklary ösdürip ýetişdirmek we öwrenmek bazasynda dünýä indi. Olaryň hemmesi garaşylýan standartlara laýyk gelýär we durnukly ýagdaýda agram goşýarlar. Köpçülikleýin dogluşlar 2025-nji ýylyň iýul aýynda ilkinji klonirlenen ýak dünýä inenden soň bolup geçdi, ol häzirki wagtda gowy ösýär we agramy takmynan 183 kilograma ýetdi.
Bu üstünlik Hytaýda işlenip taýýarlanan, doly genomlaýyn saýlama bilen somatik öýjükleri klonirlemegi birleşdirýän ösdürip ýetişdiriş ulgamy arkaly gazanyldy. Bu usul hytaý alymlar toparynyň üç ýyllyk ylmy-barlaglarynyň netijesinde döredildi. Çžeszýan uniwersitetiniň Biologiýa ylymlary kollejiniň professory we Ýitip barýan ýabany haýwanlaryň genetiki serişdelerini goramagyň döwlet merkeziniň direktory Fan Şengo doly genomlaýyn saýlamanyň uly beden ölçegleri, çalt ösüş, ýokary köpelmek ukyby, kesellere garşylyk, iýmiti netijeli özleşdirmek we beýik daglyk hem-de pes kislorodly şertlere uýgunlaşmak ýaly aýratynlyklar bilen baglanyşykly iň gowy genetiki lokuslary takyk kesgitlemäge mümkinçilik berýändigini düşündirdi. Şol esasda somatik öýjükleriň klonirlenmegi genotipi birmeňzeş görnüşde, ýagny 1:1 gatnaşygynda gaýtalamaga mümkinçilik berýär we şeýlelikde jynssyz çalt köpelmegi üpjün edýär. Bu bolsa ösdürip ýetişdiriş tapgyryny bäş ýyla çenli gysgaldýar.
Ýaklary ösdürip ýetişdirmek Siszanda 2026–2030-njy ýyllar üçin meýilleşdirilen 15-nji bäşýyllyk maksatnamasynyň çäklerinde ösdürilmeli esasy pudaklaryň biridir. Adaty ýagdaýda ýaklary ösdürip ýetişdirmek fenotipik saýlama esaslanýardy, bu bolsa 20 ýyla çenli dowam edip bilýärdi we köplenç genetiki hiliniň peselmegine getirýärdi. Alymlar täze usulyň çalt ösüş, kesellere garşylyk, iýmitiň netijeli ulanylmagy we beýik dag şertlerine uýgunlaşma ýaly islenýän genetiki aýratynlyklary takyk kesgitlemek arkaly ösdürip ýetişdiriş döwrüni bäş ýyldan hem az wagta çenli gysgaldýandygyny belleýärler. Şeýle hem bu usul elit tohum toparlaryny çalt döretmäge mümkinçilik berýär.
Ekspertler bu tehnologiýanyň ýaklaryň seýrek genetiki serişdelerini goramak işlerine hem goldaw berip biljekdigini aýtdylar. Muňa Siszanda sany 300-den gowrak diýip hasaplanýan ýok bolmak howpy astyndaky altyn ýabany ýak hem girýär. Häzirki wagta çenli alymlar topary altyn ýabany ýaklaryň we olaryň gibridleriniň 200-den gowrak klonirlenen embrionlaryny taýýarlady. Bu bolsa geljekde embrionlary göçürmek we görnüşleri dikeltmek boýunça maksatnamalar üçin berk esas döredýär.
