Aşgabatda demir ýol bileleşigi sebitde täze geoykdysadyýeti emele getirýär
Aşgabat, 10-njy fewral | ORIENT. Türkmenistanyň paýtagtynda şu gün Türkmenistanyň, Özbegistanyň, Azerbaýjanyň we Gruziýanyň demir ýol edaralarynyň ýolbaşçylarynyň möhüm duşuşygy geçirildi. Gepleşikleriň netijesinde gol çekilen teswirnama de-fakto Merkezi Aziýany Hazar we Gara deňziň üsti bilen Ýewropa bilen baglanyşdyrýan ugur boýunça bitewi logistika operatoryny döretmek üçin binýat goýýar.
Wekiliýetlere Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministri Mämmet Akmämmedow, “Azerbaýjan Demir Ýollary” ÝGPJ-niň başlygy Röwşen Rüstemow, “Gruziýanyň Demir Ýoly” AGPJ-nyň baş direktory – direktorlar geňeşiniň başlygy Laşa Abaşidze hem-de “Özbegistan Temir Ýollary” AGPJ-nyň dolandyryş geňeşiniň başlygy Zufar Narzullaýew ýolbaşçylyk etdiler. Olar duşuşygyň netijeleri boýunça resminama öz gollaryny goýup, gazanylan ylalaşyklary tassykladylar.
Täze ugur 2026-njy ýylda nähili işlär
Ählumumy ulag ugurlarynyň özgerýän şertlerinde Hazarüsti ýa-da Orta geçelge (TMTM) Ýewraziýa logistikasynyň esasy halkasyna öwrülýär. Aşgabatdaky duşuşyk sebitde, hususan-da Özbegistan – Türkmenistan – Azerbaýjan – Gruziýa ugry boýunça çuňňur tehniki integrasiýa tapgyryna geçilýändigini görkezdi.
Duşuşygyň teswirnamasy “dar ýerleri” aradan aýyrmaga we ugruň täjirçilik taýdan özüne çekijiligini ýokarlandyrmaga gönükdirilen birnäçe möhüm ylalaşyklary öz içine alýar:
Anyklaýyş we ösüş meýilnamasy Taraplar 2026-njy ýyl üçin geçen ýyldaky görkezijilerden ýokary ýük daşama möçberlerini göz öňünde tutýan meýilnamany tassykladylar. Mart aýynda ýörite iş toparlarynyň ýolbaşçylygynda demir ýol şahalaryndan başlap deňiz portlaryna çenli ähli infrastruktura boýunça giňişleýin anyklaýyşa başlar.
Sanly gözegçilik Azerbaýjan tarapy Türkmenistanyň we Özbegistanyň ulgamlaryna Control Tower atly programma üpjünçiligini ornaşdyrmagy teklip etdi. Bu ýükleriň hereketiniň ýagdaýyny hakyky wagtda yzarlamaga we gijikmeleri tiz ýüze çykarmaga mümkinçilik berer.
Boş wagonlar meselesiniň çözgüdi Gatnaşyjylar Hazar deňzinde parom gämileriniň ýetmezçiligi sebäpli hereket edýän düzümiň (hususan-da özbek sisternalary boýunça) artykmaç boş wagty üçin tölegleri paýlamak mehanizmini döretmek barada ylalaşdylar. Bu bolsa üstaşyr dolandyryş edaralarynyň maliýe ýüküni ýeňilleşdirer we hereket edýän düzümiň dolanyşygyny çaltlaşdyrar.
Bitewi logistika önümleri Aýry-aýry nyrhlaryň ýerine üznüksiz nyrhlar we serhetlerde ylalaşylan “tehnologiki penjireler” ornaşdyrylmagy meýilleşdirilýär. Bu işewürlige özbek stansiýalaryndan Poti we Batumi portlaryna çenli doly görnüşindäki taýýar hyzmaty almaga mümkinçilik berer.
Bilelikdäki kärhana we ETR assosiasiýasy
Maslahatlaşmalaryň iň geljegi uly ugurlarynyň biri dört taraplaýyn bilelikdäki kärhanany döretmek boldy. Şeýle gurluş halkara ýük ugradyjylary bilen gatnaşyklary ýeňilleşdirip, ugur boýunça bitewi operator wezipesini ýerine ýetirip biler.
Mundan başga-da, Türkmenistan Ýewraziýa Halkara Assosiasiýasyna (ETR) goşulmaga gyzyklanma bildirýändigini tassyklady. Bu ýurduň ulag ulgamyny halkara hukuk we tehnologiýa giňişligine has-da çuň integrirlemäge mümkinçilik berer.
“Gurnama” ykdysadyýeti — bäsdeşligiň ýerine hyzmatdaşlyk
Dört ýurduň demir ýollarynyň ýakynlaşmagy — bu “gurnama” syýasatynyň nusgawy mysalydyr. Üstaşyr üçin bäsleşmegiň ýerine ýurtlar hyzmatdaşlygy saýlaýarlar. Türkmenistan üçin bu, Ýewropa ugrunda ýükler üçin “ýaşyl geçelgäni” üpjün edip bilýän sebitleýin merkezi hökmünde ornuny berkitmegi aňladýar. Aşgabatda demir ýolçylaryň utgaşykly hereketleri sebitiň Gündogar bilen Günbataryň arasynda ygtybarly we durnukly köpri bolmaga taýýardygyny tassyklady. Bu ýerde esasy üns tehnologiki ösüşe we ykdysady netijelilige gönükdirilýär.
Täze wezipeleri kesgitlemek Merkezi Aziýa döwletleriniň we Azerbaýjanyň döwlet Baştutanlarynyň öňde boljak Konsultatiw duşuşygynyň çäginde aýratyn ähmiýete eýedir, sebäbi demir ýol pudagynda gazanylan ylalaşyklar ýokary derejedäki syýasy çözgütler üçin ykdysady esas bolup hyzmat eder.
