Alymlar beýnini garramaga sebäp bolýan öýjüklerden arassalamagy başardylar
Ýylyň ahyrynda öňdebaryjy ylmy barlag merkezlerinden millionlarça adam üçin umyt berýän täzelik gelip gowuşdy: adamzat beýniniň ýaşyny «yza gaýtarmak» mümkinçiligine ýakyndan golaýlaşdy. Senolitikler diýlip atlandyrylýan täze nesil derman serişdeleri synag tapgyryndan üstünlikli geçdi, bu bolsa Nature Aging we Cell žurnallarynda çap edilen ylmy makalalar bilen tassyklandy. Maýo klinikasynyň (Mayo Clinic) we Garward lukmançylyk mekdebiniň (Harvard Medical School) alymlar topary dokumalardan «zombi-öýjükleri» saýlap aýyrmaga ukyply täze nesil senolitik serişdeleriň synaglarynyň netijelerini beýan etdi.
«Zombi-öýjükler» näme?
Ýaşy artdygyça adam organizminde senil (garran) öýjükler ýygnanýar — bular bölünmegini bes eden, emma ölmedik öýjüklerdir. Professor Dewid Sinkleriň ýolbaşçylygyndaky Garward alymlary we Maýo klinikasynyň hünärmenleri bu öýjükleriň diňe bir artykmaç «ýük» däldigini subut etdiler. Olar çişmä sebäp bolýan we neýron baglanyşyklaryny zaýalaýan zäherli beloklary bölüp çykarýarlar. Hut şu proses kognitiw peselmegiň we Alsgeýmer keseliniň esasy sebäbi hökmünde ykrar edilýär.
2025-nji ýylyň açyşy: Nokatly täsir
Esasy kynçylyk elmydama «erbet» öýjükleri sag dokumalara zeper ýetirmezden aýyrmalydygynda bolupdy. Nature Aging žurnalynyň dekabr aýyndaky sanynda ýokary takyklyk bilen işleýän biologik filtr ýaly täsir edýän terapiýanyň netijeleri çap edildi.
Synaglaryň netijeleri:
Baglanyşyklaryň dikeldilmegi: Garran öýjükler aýrylandan soň, synaglara gatnaşanlaryň ýadyň merkezi bolan gippokampda neýronlar täzeden sinaptik baglanyşyklary gurup başlady.
Kliniki üstünlik: Maýo klinikasyndan doktor Jeýms Kirklandyň ýolbaşçylygyndaky topar bejerginiň maglumatlary işläp geçirmegiň tizligini we gysga möhletli ýady ep-esli gowulandyrýandygyny tassyklady.
Ýaşarma täsiri: Beýin diňe «garramagy bes etmeýär», eýsem ulgamlaýyn çişmegiň peselmegi netijesinde biologik taýdan has ýaş derejede işleýär.
Bu haçan hemmeler üçin elýeterli bolar?
Alymlar belleýärler: gürrüň «ölümsizlik derman serişdesi» barada däl, eýsem ýaşaýşyň hilini düýpgöter gowulandyrmak barada barýar. Häzirki wagtda giňeldilen kliniki synaglar Massaçusets ştatynyň umumy hassahanasynyň (MGH) binýadynda geçirilýär. Hünärmenleriň çaklamalaryna görä, häzirki depgin saklanan ýagdaýynda, «kognitiw renowasiýa» kurslary 2026-njy ýylyň ahyryna — 2027-nji ýylyň başlaryna çenli lukmançylyk tejribesine girizilip bilner.
Bu açyş garramak baradaky düşünjäniň özüni üýtgedýär. Öň ol gutulgysyz könelme hökmünde kabul edilýän bolsa, indi — organizmi dogry «hyzmat taýdan goldamak» arkaly çözülip bilinýän biologik mesele hökmünde garalýar.
