Integrasiýa ruhy: Merkezi Aziýanyň bilermenler forumy Bişkekde geçirilýär
Merkezi Aziýa döwletleriniň arasyndaky gatnaşyklar gaýtadan galkynyşy başdan geçirýär. 2018-nji ýyldan bäri Merkezi Aziýa döwletleriniň baştutanlarynyň bäş sany konsultatiw maslahaty geçirildi. Bu sebitdäki ýurtlaryň arasyndaky gatnaşyklary güýçlendirmek we ösdürmek isleginiň aýdyň subutnamasydyr.
Ösüş üçin uly potensiala eýe bolan Merkezi Aziýa hakyky sebitleýin integrasiýa ýa-da hyzmatdaşlyk taslamasyna mätäçdir. Şeýle taslama sebitiň subýektiwligini ýokarlandyrar, gapma-garşylyklary çözmäge kömek eder, umuman Merkezi Aziýa üçin töwekgelçilikleri we kynçylyklary azaldar we ähli ýurtlaryň ösüşini has deňagramlaşdyrar.
Sebitleýin taslamanyň döremegine goşant goşýan gurallaryň biri, Merkezi Aziýanyň her bir döwletinde öz gezeginde geçirilýän we şu günler Bişkekde altynjy gezek çagyrylan Merkezi Aziýa bilermenler forumydyr.
Duşuşygyň dowamynda 12-13-nji oktýabr aralygynda bäş ýurduň öňdebaryjy hünärmenleri sebit hyzmatdaşlygynyň häzirki meselelerini ara alyp maslahatlaşýarlar, şeýle hem sebitiň hökümetleri üçin ylalaşylan sebitlerde umumy strategiki çemeleşmeleri, amaly teklipleri ösdürýärler.
BMG-niň Merkezi Aziýada öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň kömegi bilen guralan bu forum Gyrgyzystanyň paýtagtynda sebitiň döwletleriniň strategiki gözleg institutlarynyň ýolbaşçylaryny we ylmy hünärmenlerini, hökümet wekillerini, ministrlikleri we pudak edaralary, diplomatik wekilhanalaryň we halkara guramalaryň, garaşsyz seljeriş guramalarynyň we metbugat gulluklarynyň ýolbaşçylaryny we işgärlerini bir ýere jemledi.
Häzirki ýygnagyň esasy maksady sebitara we özara gatnaşyklaryň aýratynlyklary, ýagny şol bir wagtyň özünde nädip birleşmeli we tapawutlanmaly, milli bähbitleriň “kesişýän nokatlaryny” gözlemek we umumy garaýyş.
Bu intellektual çekişmede Türkmenistana, Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklar institutynyň Strategiki gözleg merkezi tarapyndan wekilçilik edilýär. Türkmenistan Daşary işler ministrliginiň Strategiki gözleg merkeziniň müdiri Şiri Şiriyeýew, Duşanbe şäherinde ýaňy-ýakynda tamamlanan Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň 5-nji konsultatiw maslahatynyň jemleýji netijelerine ünsi jemledi.
Bularyň arasynda Merkezi Aziýada gury ýer ulaglarynyň özara baglanyşygyny berkitmek baradaky gol çekilen Ylalaşyk, sebit döwletleriniň ulag ministrleriniň ilkinji ýygnagynyň Duşanbe habarnamasy, ýaşlar syýasatynyň umumy ugurlary baradaky şertnama we kabul edilen Düzgünnama şeýle-de Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň maslahat ýygnaklary üçin milli utgaşdyryjylar geňeşi bar.
Bularyň hemmesi Merkezi Aziýanyň täze sosial-ykdysady landşaftynyň emele gelmegine tarap iň möhüm sebit ýollaryndan hereketiň başlanýan ýeridir. Umumy çemeleşmeleri ösdürmek we sebitdäki gün tertibindäki möhüm meseleleriň bilelikdäki çözgütlerini gözlemek dünýädäki çalt depginde ösýän geosyýasy we geostrategiki prosesleri göz öňünde tutmak bilen örän möhümdir.
Şiri Şiriyeýew hasabatynda Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň Duşanbe şäherinde geçirilen sammitde öňe süren başlangyçlaryna ünsi çekdi. Bular, Merkezi Aziýanyň Söwda palatasynyň, Täze tehnologiýalar boýunça Merkezi Aziýa ýurtlarynyň Geňeşiniň, Energetika gepleşikleriniň we sebit transport we logistika platformasynyň döredilmegini öz içine alýar.
Bilelikdäki işiň şeýle aýratyn görnüşleri Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmaga, ynam derejesini we durnukly ösüşi ýokarlandyrmaga ýol açýar.
Sebitleýin integrasiýa, üýtgeýän dünýä tertibine, ýagny döwletlere halkara pozisiýalaryny berkitmäge we islenilmeýän daşarky täsirlerden goramaga kömek etmeklige gönükdirilendir. Ykdysady peýdalar hem möhüm bolsa-da, integrasiýanyň esasy artykmaçlygy päsgelçilikleri aýyrmak we infrastrukturany ösdürmek, ulag aragatnaşygy, nyrhlary sazlaşdyrmak, senagat hyzmatdaşlygy we söwda, çeşmeleri tygşytly ulanmak we ýokary hilli täze bir giňişlik, deňagramly önümçiligi döretmekdir.
Duşuşykda sebitiň geljegine we beýleki ugurlara umumy düşünjeler arkaly seredilýär. Forumyň gün tertibine sebitara gatnaşyklaryň häzirki netijeliligi we täze integrasiýa taslamalaryny döretmek üçin mümkinçilikleriniň seljermesi hem girýär.
ORIENT news
