Özbegistan: Gysga setirde goňşynyň habarlary
Ýurt Zangezur geçelgesiniň dikeldilmegine gyzyklanma bildirýär. «Ösüş strategiýasy» Özbek merkeziniň müdiri Eldor Tulýakow, Azerbaýjanyň Özbegistan üçin Ýewropa derweze, Özbegistanyň bolsa, Azerbaýjan üçin – Merkezi Aziýa we tutuş Aziýa derweze boljakdygyny hasaplaýar.
Aslynda, Aziýadan Ýewropa iň gysga gury ýoly üpjün etmek maksatlaryna ýetmek nukdaýnazaryndan Daşkentiň Bakuwyň Hytaý-Gyrgyzystan-Özbegistan demir ýoluny Hazar deňzine çenli uzaltmak islegini makullaýar.
«Bu Özbegistanyň we Azerbaýjanyň halkara üstaşyr ulgamynda ornuny ep-esli güýçlendirer we Merkezi Aziýa döwletlerini Azerbaýjany Hytaý we Günorta Aziýa sebiti bilen birleşdirýän esasy ýer damaryna öwürer» diýip bilermen hasaplaýar.
Özbegistan Owganystanyň üsti bilen Pakistana üstaşyr ýük gatnawyny giňeltmek isleýär. Özbegistanyň wekiliýetiniň Owganystanda bolan döwründe taraplar Owganystanyň we Pakistanyň üsti bilen Hindi ummanynyň portlaryna girmek üçin halkara ulag geçelgesiniň döredilmegini, iki ýurduň ulag logistika kärhanalarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagy we halkara awtoulagly daşaýjylar üçin amatly şertleri döretmegi maslahatlaşdylar.
Şeýle hem, duşuşykda Owganystanyň dürli pudaklaryna maýa goýumlary we Owganystana elektrik üpjünçiligi meselesi hem ara alnyp maslahatlaşyldy.
Özbegistanda tölegli ýollar bolar. Ulag ministriniň orunbasary Ilhomjon Abdugafarow bilen Bütindünýä bankynyň we ÝÖTB-nyň utgaşdyryjylarynyň arasynda geçirilen duşuşykda tölegli ýollar baradaky kanun taslamasyny işläp düzmek meselesi ara alnyp maslahatlaşyldy, şeýle hem döwlet-hususy hyzmatdaşlygy esasynda Daşkent-Samarkand we Daşkent-Andijan awtoulag ýolunyň gurluşyk taslamalary boýunça geçirilen işler seljerildi. Bu barada Özbegistan Respublikasynyň Ulag ministrliginiň metbugat gullugy habar berdi.
Ekologiýa bilen ylalaşykda. Özbegistan şu ýylyň ýanwar-iýul aýlarynda 7,3 müň elektrik ulagy import etdi. Özbegistan Respublikasynyň Statistika gullugynyň habar berşi ýaly bu görkeziji geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende alty esse ýokary. Elektrik ulaglaryny esasy üpjün ediji Hytaý bolup galýar (6,8 müň).
Şeýle awtoulaglary paýtagtyň ýaşaýjylary uly höwes bilen satyn alýarlar. «Daşkent – çöregiň şäheridir» sözüniň köpden bäri Özbegiýanyň paýtagtynyň nyşanyna öwrülendigi ýönelige däl.
Maýa goýum maksatnamalarynyň çäginde 2023-nji ýylda Daşkende 2,9 milliard dollarlyk 568 taslamany durmuşa geçirilmeginiň we 24 müň 392 täze iş ornunyň döredilmeginiň meýilleşdirilýändini muňa goşsak bolar.
Daşary ýurt maýa goýumlary barada näme aýdyp bilersiňiz? Statistika gullugynyň habaryna görä, şu ýylyň 1-nji awgustyna çenli Özbegistanda daşary ýurt maýa goýumlarynyň gatnaşmagynda kärhanalaryň we guramalaryň sany 12,771 birlik. Olaryň köpüsi Russiýa degişlidir (2,872). Ondan soň Hytaý (1.873) we Türkiye (1.736) gelýär. Soň bolsa - Gazagystan (951) we Koreýa Respublikasy (694).
Özbegistanda üzüm önümçiligi ýylyň birinji ýarymynda takmynan 3% ýokarlandy. Milli statistika gullugynyň deslapky maglumatlaryna görä, ýanwar-iýun aýlarynda ýurtda takmynan 50 müň tonna üzüm ösdürilip ýetişdirildi.
Şeýle-de bolsa, EastFruit analitikleri Özbegistanyň geografiki artykmaçlyklaryny doly ulanmaýandygyny öňe sürýärler. Sebäbi ýurduň günorta sebitlerinde üzümi dünýäniň beýleki ýurtlaryndan has ir alyp bolýar we ony gaty gymmat bahadan eksporta satyp bolýar. Analitikleriň pikiriçe, munuň üçin üzümiň irki görnüşlerini ýapyk toprakda ösdürip ýetişdirmegi synag edilende bolardy.
Bilelikde we habardar edilende gyş hem gaty sowuk däl ýaly. Suw we energetika hyzmatdaşlygy meseleleri Astanada geçirilen Özbegistanyň, Gyrgyzystanyň we Gazagystanyň energetika we suw dolandyryş edaralarynyň wekilleriniň duşuşygynda ara alnyp maslahatlaşyldy.
Duşuşykda ýakyn güýz-gyş möwsüminde elektrik üpjünçiliginiň geljegi we beýleki ugurlardaky hyzmatdaşlyk ara alnyp maslahatlaşyldy. Birnäçe özara ylalaşyklar gazanyldy, eltip bermekgiň möçberi we möhletleri kesgitlenildi.
Şu ýylyň 7 aýynda Özbegistanda nah ýüplüginiň önümçiligi azaldy, ýöne hiç kim biynjalyk bolanok. Geçen ýylyň birinji ýarymynda bu görkeziji 1011,4 million dollar bolup, Nah ýüplüginiň Respublikanyň daşyna bary-ýogy 748,9 million dollara iberilendigine garamazdan şeýle.
Aslynda, Özbegistan häkimiýetleri çig mal däl-de, taýýar önümi satmaga synanyşýarlar. Bu daýhanlara diňe bir köp gazanmaga kömek etmän, eýsem öz hojalygynyň infrastrukturasyny hem ösdürdýär.
Şu ýylyň ýanwar-iýul aýlarynda Özbegistan 53 ýurda 1860,3 milliard dollarlyk dokma önümleriniň 557 görnüşini eksport etdi, bu bolsa eksportyň 12,4% -ini emele getirýär.
Ýurtda näçe maşgala kärhanasy işleýär? Milli statistika gullugynyň deslapky maglumatlaryna görä, şu ýylyň 1-nji awgustyna çenli respublikada 44 müň 958 maşgala kärhanasy hereket edýär. Sebitler boýunça Samarkand welaýaty (7 965 birlik) öňde bolup, bu sanawy Syrdarýa welaýaty (238) ýapýar.
Adatça, özbek maşgalalary köp çagaly bolýar. Köplenç olar bile ýaşaýarlar we ene-atalar öz çagalary we garry atadyr-eneleri bilen bilelikde hojalygy dolandyrýarlar. Olaryň hemmesi diňe dynç alyş wagtynda däl, eýsem görşümiz ýaly bilelikdäki iş döwründe hem birek-biregi goldaýarlar. Özbekler maşgala däplerine ýokary baha berýärler we söýýärler.
Söýginiň ýaşy ýok. Özbegistanyň statistika gullugy, ýurtda durmuşa çykýan gelinleriň ýaşy barada gyzykly sanlary çap etdi. Mysal üçin, şu ýylyň başyndan bäri 51 ýaşdan uly 744 aýal durmuşa çykdy! Jemi şu ýylyň ýanwar-iýul aýlarynda Özbegistanda 122 müň 468 nika hasaba alyndy.
Gelinler köplenç 30 ýaşdan öň durmuşa çykýarlar (109.550).
31 ýaşdan 40 ýaşa çenli - 10.000, 41 ýaşdan 50 ýaşa çenli bolsa - 2.174.
... Ajaýyp - «Söýginiň ýaşy ýok»! Gelinleriň ýaş düzümine seredip, beýik Aleksandr Sergeýewiçiň mamlalygyna ýene bir gezek göz ýetirýärin.
Özbegistan Respublikasynyň Milli statistika gullugy, näme üçindir, bagtly giýewleriň ýyl hasaby barada sadalyk bilen dymýar ...
Doganlyk Özbek halkynyň metbugatynyň materiallary esasynda -
Bekdurdy AMANSARYÝEW
