Aşgabatda italýan alym-pedagogynyň usulyýeti boýunça ilkinji bilim merkezi açyldy
Türkmenistanda ilkinji gezek italýan alymy, mugallymy we lukmany Mariýa Montessoriniň öňdebaryjy usulyýeti ornaşdyrylan täze innowasion bilim merkezi - Perzent bilim merkezi Aşgabatda açyldy.
Montessori ulgamy — çagalary psihologik taýdanterbiýelemek we olary ruhy taýdan kämilleşdirmek boýunça bütin dünýäde ykrar edilen ajaýyp tejribedir. Ulgamyň ähli özeni çaga özbaşdak ösmek üçin şert döretmekdedir, praktiki materialyň garaşsyz saýlanyp alynmagy we daşky gurşawa aýawly gatnaşykdyr.
Onuň okatmak usulynyň ýörelgesi — «Maňa muny özüm etmäge kömek et» — mekdebe çenli ýaşly çagalarda tertipliligiň birden döremegine getirýär, bu bolsa çagada sagdyn we obýektiw pikirlenmäniň döremegine getirýär.
ORIENT-iň habarçysy Perzent bilim merkeziniňdirektorynyň orunbasary Ýekaterina Geldimyradowa bilen söhbetdeş boldy, ol Türkmenistandaky şuňa meňzeş ilkinji merkezde Montessori ulgamynyň nämedigini düşündirdi.
— Biziň soňky diňleýjimiz — bu ene-ata, — diýip, Geldimyradowa gürrüň berýär. — Biz Montessori usulyýetini hut ene-atalary owredýäris, sebäbi adatça bir maşgalada birden köp çaga bar we olary okatmaga her maşgalanyň mümkinçiligi ýokdur. Şol sebäpli biziň soňky maksadymyz ene-atany okatmak, öýde nädip Montessori gurşawyny döredip bolýar, çaga bilen nähili gürleşmeli, çaganyň ösüşi barada nämäni bilmeli. Meniň pikirimçe, eger-de biziň ahyrky diňleýjimiz ene-ata bolsa, ol has hem netijeli bolar. Biziň maksadymyz Montessori biliminde monopolist bolmak däl-de, eýsem Montessorini köpçülige girizmekdir.
— Montessori usuly näme diýmek?
— Montessori — bu pelsepe, durmuş ýörelgesi, we ilki bilen, ene-atalar munuň bilen ýaşamaly. Adamlar ýygy-ýygydan Montessori çagalara gabat gelýärmidiýen soragy berýärler. Eger-de ol ene-atalara gabat gelse, Montessori islendik çaga gabat geler.
— Ýagny bu maşgaladaky gurşaw we pelsepemi?
— Hawa, ilkinji nobatda, ähli zat ululardan gelip çykýar. Bu ýaşda çaga ähli zady özüne siňdirýär we ol ulularda gören zadyny gaýtalaýar, ol ululara ynanýarwe ene-ata gerekli ähli zat çaga-da gerekli bolýar. Şol sebäpli ähli zat ýanyndaky uly adamdan gelip çykýar.
— Diýmek, siz ene-atalar üçin kurslary we okuwlary meýilleşdirýärsiňiz?
— Hawa, biz ene-atalardan başlaýarys, ýagny biz ilki bilen ene-atalar üçin çaganyň ösüşi boýunça okuw geçirýäris. Sebäbi, Mariýa Montessoriniň özi antropolog bolupdyr: onuň lukmançylyk bilimi bolupdyr, onuň psihologiýadan ylymlaryň doktory derejesi bolupdyr we bütin ömrüni ol çagalara we pedagogika bagyşlapdyr. Montessoriniň nukdaýnazaryndan şunuň ýaly toplumlaýyn çemeleşme, çaganyň ösüşiniň nähili bolýandygy barada. Biz Montessori gurşawynyň nähili gurlandygy barada okuw geçirýäris, şunuň ýaly gurşawy öýde nähili guramaly we bu meşhur pedagogyň kitaplaryny gollanma hökmünde sapagyň dowamynda paýlaýarys. Kitabyň bahasy kursuň töleginiň içine girýär. Eger-de siz bize ýazylsaňyz, biz ony okuwda paýlaýarys.
— Näme üçin Montessoriniň usulyýeti? Haýsydyr bir başga alternatiwalar boldumy?
— Usulyýetler örän köp, ýöne biz Montessorini saýladyk, sebäbi ol ynsanperwer, toplumlaýyn we köptaraply. Ol ýerde ähli ownuk-uşak zatlaram göz öňünde tutulýar.
— Bu usulyýetiň artykmaçlygy nämede?
— Bu usul ýumşak. Çaga näme edilmelidigine, ulynyň nädip aýdandygyna eýerenok, eýsem uly adam çaganyň nämä gyzyklanýandygyna görä berjaý edýär. Şonuň üçin hem bu usulyýetiň çäklerinde çagalar özlerini rahat duýýarlar, şol sebäpli olar tiz açylýarlar.
— Siz bu bilim merkezini açmak baradaky pikire nähili geldiňiz?
— Meniň gyzym şol wagtlar 6 ýaşyndady we men oňa düşünemokdym. Esasy işimiň gapdalyndan agşamyna men TMDDI-nyň ýanyndaky logopediýa kurslaryna gatnaýardym. Kursuň iň başynda usulyýetler barada gürrüň berenlerinde bize 2 minutlyk şekilli ýazgy görkezdiler, onda dürli ýaşdaky çagalar bir-birine kömek edýärler, gygyryşanoklar, ylganoklar, dawalaşanoklar. Ol meni gaty geň galdyrdy. Bu maňa gaty täsir etdi, sebäbi meniň çagam beýle däl. Men munuň mümkin däldigi barada jedelleşip başladym, onda maňa mugallym «okap gör!» - diýip, jogap berdi. Ine bu ähli bolan zat. 2017-nji ýyldan bäri men ony okaýaryn we saklanyp bilemok.
— Siz bu usulyýeti öýde öz çagalaryňyz bilen tejribe edýärsiňizmi?
— Hawa. Häzir meniň gyzym eýýäm 11 ýaşynda, şu usulyýet sebäpli biz häzir sazlaşykly ýaşaýarys. Özümiň mugallymçylyk bilimiň bolanlygyna garamazdan, men muňa ozal ýetip bilmedim.
— Ene-atalaryň çagalary ýazylmak üçin näçe ýaşlarynda bolmaly?
— Biz islendik uly ýaşlyny hem kabul edýäris, hatda indi çaga etmegi meýilleşdirýänleri hem. Ýöne,umuman, usulyýet 3-6 ýaş aralygyndaky çagalara gönükdirilendir. Hut bizde. Montessori kursy bir aýa çekýär, şol bir wagtyň özünde maksatnama 12 kursa niýetlenendir, ol ýyllykdyr. Her aýda – täze topar alynýar.
— Siziň edaraňyz Montessoriniň usulyýetini ulanýan ýurtdaky ýeke-täk edaramy?
— Meniň bilşime görä, dolulygyna, toplumlaýyn görnüşde Montessori bizde ilkinji gezek ulanylýar. Ýöne usulyýetiň elementlerini başga pedagoglar hem ulanýarlar. Döwlet derejesinde hem käbir çagalar baglarynda Montessori synplarynyň girizilendigini men bilýärin. Ýöne dolulygyny Montessorä gönükdirilmek bolmandy.
ORIENT habarlar
