Wan I: Si Szinpiniň ABŞ-a sapary Hytaý-Amerikan gatnaşyklaryna täze itergi berdi
Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy Si Szinpiniň ABŞ-a döwlet sapary Pekin bilen Waşingtonyň arasynda täze ylalaşyklaryň gazanylan şertlerinde tamamlandy. Hytaýyň daşary işler ministri Wan Iniň aýtmagyna görä, taraplar strategik durnuklylyk esasynda konstruktiw Hytaý-Amerikan gatnaşyklary konsepsiýasyna täze mazmun goşdular.
23–25-nji sentýabr aralygynda saparyň netijeleri boýunça žurnalistler üçin geçirilen brifingde Wan I Si Szinpiniň we ABŞ-nyň Prezidenti Donald Trampyň özara hormat goýmak ýagdaýynda ikitaraplaýyn gatnaşyklar we halkara ýagdaýy boýunça açyk hem-de çuňňur pikir alyşandyklaryny aýtdy.
Wan Iniň sözlerine görä, Trampyň ikinji prezidentlik möhleti başlanaly bäri iki ýurduň liderleri üç gezek ýüzbe-ýüz duşuşmak we bäş gezek telefon arkaly gepleşmek bilen ýakyn aragatnaşyklary saklap gelýärler. Hytaýyň daşary işler ministri özara hormata we çynlakaýlyga esaslanýan hyzmatdaşlygyň emele gelen nusgasyny ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň möhüm strategik baýlygy diýip atlandyrdy.
Wan Iniň bellemegine görä, saparyň möhüm syýasy netijeleriniň biri hormata, adalatlylyga we özara bähbitlere esaslanýan konstruktiw Hytaý-Amerikan gatnaşyklaryny strategik durnuklylyk esasynda gurmak baradaky ylalaşyk boldy. Pekin «hormat» düşünjesi bilen özygtyýarlylyga we çäk bitewiligine, her bir ýurduň öz ösüş ýoluny saýlamaga bolan hukugyna, şeýle hem beýleki tarapyň esasy bähbitlerine we möhüm meselelerine hormat goýulmagyny göz öňünde tutýar.
Wan Iniň sözlerine görä, «adalatlylyk» özara bähbitli hyzmatdaşlygy we düşünişmezlikleri maslahatlaşmak arkaly çözmegi, «nol jemli oýun» ýörelgesinden we birtaraplaýyn artykmaçlyga ymtylmakdan ýüz öwürmegi göz öňünde tutýar. «Özara bähbitlilik» bolsa döwletleriň özygtyýarlylygy babatda deňligini, iki tarapyň hem bähbitleriniň nazara alynmagyny we dürli ugurlardaky hyzmatdaşlygyň deňagramly ösdürilmegini aňladýar.
Ykdysady we söwda gatnaşyklaryna aýratyn üns berildi. Wan I hyzmatdaşlygyň ugurlarynyň sanawyny giňeltmegiň we jedelli meseleleriň sanyny azaltmagyň zerurdygyny aýtdy. Ol amerikan tarapyny hytaý kompaniýalaryna adalatly çemeleşmäge we ýüze çykýan meseleleri gepleşikler hem-de dialog arkaly çözmäge çagyrdy. Saparyň netijeleri boýunça taraplar ykdysady we söwda babatdaky birnäçe ylalaşyklary hem tassykladylar.
Fentaniliň ýaýramagyna garşy göreş barada aýtmak bilen, Wan I ABŞ-daky bu maddanyň nädogry ulanylmagy meselesiniň Hytaý tarapyndan döredilmändigini aýtdy. Şeýle-de bolsa, onuň sözlerine görä, hytaý tarapy Waşingtona kömek bermegini dowam etdirýär. Iki ýurduň liderleri hukuk goraýjy edaralara hyzmatdaşlygy dowam etdirmegi we transmilli jenaýatçylyga bilelikde garşy durmagy tabşyrdylar.
Ynsanperwer gatnaşyklary giňeltmek maksady bilen Si Szinpin geljekki bäş ýylyň dowamynda 100 müň ýaş amerikaly raýatyň bilim we alyş-çalyş maksatnamalaryna gatnaşmak üçin Hytaýa baryp görmegini teklip etdi. Saparyň beýleki simwoliki netijeleriniň hatarynda Wan I tiz wagtda iki sany hytaý pandasy — Pin Pin we Fu Şuanyň Atlantadaky haýwanat bagyna getiriljekdigini hem aýtdy.
Iki döwletiň baştutanlary möhüm halkara we sebit meselelerini hem ara alyp maslahatlaşdylar. Hususan-da, Wan Iniň habar bermegine görä, taraplar Ýakyn Gündogardaky ýagdaý, Eýranyň ýadro meselesi, Ukrainadaky krizis we Koreýa ýarymadasyndaky ýagdaý boýunça pikir alyşdylar. Şeýle hem taraplar ählumumy parahatçylyk we ösüş meseleleri boýunça utgaşdyrmagy güýçlendirmek barada ylalaşdylar.
Aýratyn mesele hökmünde emeli aň tehnologiýalary ara alnyp maslahatlaşyldy. Wan Iniň sözlerine görä, Si Szinpin bilen Tramp iki ýurduň hem artykmaçlyklaryndan peýdalanmagyň we emeli aň boýunça, şol sanda onuň nädogry ulanylmagynyň öňüni almak maksady bilen dialogy ösdürmegiň zerurdygyny ara alyp maslahatlaşdylar. Hytaý bilen ABŞ emeli aň meseleleri boýunça ikitaraplaýyn dialog mehanizmlerini işe girizmek barada ylalaşdylar.
Wan I şeýle hem Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalary hökmünde Hytaýyň we ABŞ-nyň uruşdan soňky halkara tertibini saklamakda we militarizmiň täzeden döremeginiň öňüni almakda taryhy jogapkärçiliginiň bardygyny belledi. Mundan başga-da, Pekin bilen Waşington 2026-njy ýylda APEC-niň duşuşyklaryny we G20 sammitini geçirmekde biri-birine özara goldaw berýändiklerini tassykladylar.
CCTV+ habar bermegine görä, Si Szinpiniň ABŞ-a saparynyň netijeleri boýunça Hytaý bilen ABŞ hyzmatdaşlygyň mundan beýläkki ugurlaryny kesgitlediler we strategik durnuklylyga esaslanýan konstruktiw gatnaşyklar konsepsiýasyna täze mazmun berdiler.
