Bernama gullugynyň ýolbaşçysy: žurnalistikada emeli aňdan peýdalananda deňagramlylyk, adalatlylyk, aç-açanlyk we jogapkärçilik möhümdir
Žurnalistler emeli aňdan (EA) peýdalananlarynda seresap bolmalydyrlar, sebäbi ol öz kärleriniň esasy gymmatlyklaryny gowşatman, eýsem berkitmelidir diýip, Malaýziýanyň media kompaniýasynyň ýokary derejeli wekili Hytaýyň günortasyndaky Şençžen şäherinde geçirilen Aziýa-Ýuwaş umman media forumynda şenbe güni aýtdy.
Emeli aň habarlar redaksiýalaryna aralaşanda, ol tizligi, netijeliligi we täze mümkinçilikleri wada berýär. Ýöne olar bilen birlikde howplary hem getirýär: nädogry maglumatlar, deepfakelar we ynamyň pese düşmegi. Žurnalistika hemişe adamyň pikir ýöretmegine — hakykaty toslama zatlardan tapawutlandyrmak, beýlekileriň eşitmeýän adamlarynyň sesini eşitmek ukybyna daýandy. Eger EA bu pikir ýöretmä kömekçi däl-de, onuň ornuny tutujy bolup başlasa, hünär öz ruhuny ýitirýär. Malaýziýaly media ýolbaşçysynyň duýduryşy ösüşe garşy çykmak däl-de, tehnologiýanyň hakykata hyzmat etmelidigini, onuň ýerini tutmaly däldigini ýatlatmak hökmünde ýaňlandy.
Malaýziýanyň Bernama milli habarlar gullugynyň baş direktory Datin Paduka Nur-ul Afida Kamaludin žurnalistikanyň özeninde takyklygyň, deňagramlylygyň, adalatlylygyň, aç-açanlygyň we adamlaryň öňündäki jogapkärçiligiň hemişe galmalydygyny nygtady. Foruma 42 ýurtdan we sebitden, şeýle hem Birleşen Milletler Guramasynyň we beýleki halkara guramalarynyň edaralaryndan 400-den gowrak köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, seljeriş merkezleriniň we hökümet pudaklarynyň wekilleri gatnaşdy.
Nur-ul Afida Kamaludiniň forumda aýtmagyna görä, EA žurnalistlere netijeli gural hödürleýändigine garamazdan, ol deňi-taýy bolmadyk möçberde nädogry maglumatlaryň we deepfakelaryň döredilmegi howpuny hem döredýär. Soňra ol Hytaýyň Global teleýaýlym toruna (CGTN) beren interwýusynda hem şol bir meselä ünsi çekip, bu tehnologiýany ornaşdyrmakda seresap bolmagyň zerurdygyny aýtdy. Ol şeýle diýdi: «Emeli aň media dünýäsini, aýratyn-da biz žurnalistleri örän çalt özgertýär. Ýöne şol bir wagtyň özünde gündelik işimizi ýeňilleşdirmek üçin ony gural hökmünde ulanýandygymyza garamazdan, men žurnalistler öz işlerinde EA-dan peýdalananlarynda aýratyn seresap bolmalydyrlar diýip hasaplaýaryn».
Geljek ýyl Hytaý bilen Malaýziýanyň arasynda diplomatik gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň 53 ýyllygynyň öňüsyrasynda Nur-ul Afida köpçülikleýin habar beriş serişdelerini halklaryň arasyndaky gatnaşyklary berkitmekde has işjeň orun eýelemäge çagyrdy. Ol şeýle diýdi: «Media nukdaýnazaryndan, halklaryň arasyndaky gatnaşyklara has köp üns bermelidiris diýip hasaplaýaryn. Biz ýönekeý adamlar barada has köp material taýýarlamalydyrys, sebäbi giň köpçüligi gyzyklandyrýan hut şeýle wakalar okyjylarymyzy we tomaşaçylarymyzy özüne çeker. Geliň, halklaryň arasyndaky, şeýle hem Hytaý bilen Malaýziýanyň hökümetleriniň we kompaniýalarynyň arasyndaky gatnaşyklary gowulandyrmaga çalyşalyň».
Şençžen şäherinde geçirilen Aziýa-Ýuwaş umman media forumy emeli aňyň žurnalistikanyň öňünde goýýan kynçylyklaryny ara alyp maslahatlaşmak üçin möhüm meýdança öwrüldi. 1968-nji ýylda döredilen Malaýziýanyň habarlar gullugy Bernama sebitdäki öňdebaryjy habar üpjün edijileriniň biridir. Onuň ýolbaşçysy forumda çykyş edip, köp sanly media ýolbaşçysyny alada goýýan meseläni orta atdy: islendik mazmun maşyn tarapyndan döredilip bilinýän döwürde tomaşaçylaryň ynamyny nädip saklamaly? Seresap bolmaga çagyryş tehnologiýalardan ýüz öwürmegi aňlatmaýar — ol jogapkärçilik talap edilýändigini aňladýar. Hytaý bilen Malaýziýanyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklaryň ýetip gelýän ýubileýi bu ýüzlenmä goşmaça many berýär: media diňe bir maglumat bermän, eýsem adamlary birleşdirmelidir, aýratyn-da tehnologiýalar dünýäni bir tarapdan has ýakyn, beýleki tarapdan bolsa düşünmek üçin has çylşyrymly edýän döwründe.
CCTV+-yň habar bermegine görä, malaýziýaly media ýolbaşçysynyň duýduryşy EA-nyň dünýäniň dürli ýerlerinde habar taýýarlamak işlerine barha çuňňur aralaşýan döwrüne gabat geldi. Žurnalistika saýlawyň öňünde dur: tehnologiýalary gural hökmünde peýdalanmakmy ýa-da olaryň hünäriň eýesine öwrülmegine ýol bermekmi? Çykyş edenleriň pikirine görä, jogap EA-dan ýüz öwürmekde däl-de, ony oýlanyşykly we etiki taýdan ulanmakdadyr. Bu ýagdaýda takyklyk, dogruçyllyk we adamyň gatnaşmagy esasy ugur görkeziji bolmagynda galmalydyr.
