«Melodiýa» orkestri Aşgabatda täze saz möwsümini gündogar şüweleňi bilen açdy
Aşgabatda köpden bäri garaşylan täze saz möwsüminiň açylyşy aýdyň we ruhlandyryjy waka öwrüldi. Güýzki sazly agşamlaryň täze tapgyryna ilkinji bolup ynamly badalga bermek hormaty halkara bäsleşikleriniň ýeňijisi Annaoraz Döwletowyň ýolbaşçylygyndaky «Melodiýa» orkestrine miýesser etdi.
Topar tomaşaçylara özüniň «Gündogaryň ýüregi» atly täze maksatnamasyny hödürledi. Maksatnamanyň ady onuň esasy mazmunyny doly açyp görkezdi: sazandalar diňe bir baý konsert maksatnamasyny ýerine ýetirmek bilen çäklenmän, eýsem zalda oturan her bir tomaşaçynyň ýüregine ýetmegi başardylar. Şüweleň jemgyýetde şeýle uly seslenme döredip, tomaşaçylaryň gyzgyn hoşallyk sözleriniň tolkunyna öwrüldi welin, konsert tamamlan badyna minnetdar tomaşaçylar gysga wagtda bu ýatdan çykmajak çykyşynyň ýene-de gaýtalanmagyny haýyş edip, guramaçylara ýüz tutdular.
Awtorlaryň we režissýorlaryň pikirine görä, «Gündogaryň ýüregi» aýry-aýry konsert çykyşlarynyň adaty toplumyndan has giň düşünjedir. Bu — bitewi çeper pikir bilen birleşdirilen, çuňňur oýlanyşykly sazly-teatr syýahat bolup, Gündogar dünýäsiniň iň gözel, ertekilerdäki ýaly täsin we medeni taýdan baý künjeklerine tomaşaçylary alyp gidýär.
Bu jadyladyjy gurşawa aralaşmak tomaşaçylaryň zala girip, ilkinji dabaraly akkordlaryň ýaňlanmagyna garaşýan pursatlaryndan has öň başlandy. Agşamyň guramaçylary ajaýyp zehin we jikme-jikliklere aýratyn üns bilen girelgäni we konsert meýdançasyny meşhur «Müň bir gije» eserindäki şa köşklerine öwüripdirler. Ajaýyp bezegler, kaşaň perdeler, nagyşly halylar we nepis, ýumşak yşyklandyryş myhmanlary bada-bat özboluşly garaşma duýgusyna besledi. Ýörite taýýarlanan fotosurat zolagynda myhmanlary özboluşly milli lybaslary geýnen artistler garşyladylar. Isleg bildirenleriň her biri ýadygärlik surata düşüp, özüni Gündogar medeniýetiniň bir bölegi hökmünde duýup bilýärdi.
Zal kem-kemden tomaşaçylardan doldy, umumy garaşma we baýramçylyk duýgusy bolsa minutsaýyn güýçlendi. Sabyrsyz tomaşaçylar hatda söýgüli artistleriniň sahna çykmagyny çaltlandyrmak üçin sazlaşykly el çarpyşmalar bilen olary çagyrýardylar. Ahyrsoňy, esasy yşyklar saz akkordy ýaly ýuwaş-ýuwaşdan öçdi, onuň ýerine prožektorlaryň we lazer şöhleleriniň oýny başlandy. Şeýlelikde, uly şüweleňiň başlanýandygyny alamatlandyrdy.
Saz kerweniniň ilkinji duralgasy, Gündogaryň myhmansöýerlik däplerine we köp asyrlyk ýörelgelerine laýyklykda, dogduk toprak — Türkmenistan boldy. Agşamy «Beýik Ýüpek ýolunyň mukamlary» atly kompozisiýa bilen orkestriň çagyrylan sazandalary açdylar. Olar tejribeli maestro Rahman Juraýewiň ýolbaşçylygyndaky milli saz gurallary orkestriniň düzüminde ussatlyk we ylham bilen çykyş etdiler. Rahman Juraýew tomaşaçylary özüniň ajaýyp aýdymçy hökmünde çykyş etmegi bilen hem haýran galdyrdy.
Agşamyň birinji bölüminiň duýguly iň ýokary nokady tanymal türkmen kompozitory Aýna Şirowanyň «Watanyň şapagy» atly täze eseriniň ilkinji gezek ýerine ýetirilmegi boldy. Bu eser «Melodiýa» orkestri tarapyndan ussatlyk we kämil ýerine ýetirijilik bilen ýaňlandy. Ol konsertiň dowamyndaky ähli çykyşlar üçin örän ýokary duýguly ölçegi kesgitledi. Kirişli saz gurallarynyň çuňňur hem-de mahmal owazlary giňişligi dolduryp, diňleýjileri gadymy Türkmenistanyň beýik eýýamyna — onuň ajaýyp tebigatyna, gahrymançylykly dessanlaryna we köp asyrlyk däp-dessurlaryna alyp gitdi.
Bu eseriň dörediliş taryhy hem aýratyn gyzyklanma döredýär. Onuň ilkinji pikiri 2026-njy ýylyň maý aýynda kompozitoryň döredijilik agşamynda döräpdi. Şonda Aýna Şirowa tomaşaçylara interaktiw oýun hödürläp, zalda oturanlaryň janly ses bermegi arkaly geljekki eseriň saz gurallaryny, umumy häsiýetini, žanryny we keýpini özlerine saýlatdy. Ine, birnäçe aý dowam eden yhlasly zähmetden soň kompozitoryň we onuň diňleýjileriniň bilelikdäki döredijilik pikirleri kämil, sazlaşykly we gözel saz eserine öwrüldi. Bu eser tomaşaçylar tarapyndan uly tolgunma bilen garşylandy.
Soňra «Melodiýa» orkestriniň saz kerweni sebitiň goňşy ýurtlaryna tarap ugrady. Köp öwüşginli we şahyrana Täjigistan dünýäsine syýahat halk arasynda giňden meşhur bolan «Eý Sanam», «Sumanak» we «Anor Anor» aýdymlarynyň ýerine ýetirilmegi bilen başlandy. Sazlar joşgunly tans çykyşlary bilen sazlaşdy. Reňkli milli lybaslary geýnen tansçy gyzlar öz näzikligi we her bir hereketiň kämil sazlaşygy bilen tomaşaçylary özüne çekdiler.
Bu näzik liriki owazlaryň ýerine dessine diýen ýaly meşhur «Andijan polkasy» we «Läzgi» tanslarynyň çalt we joşgunly ritmleri geldi. Özbek tanslarynyň bu şowhunly görnüşleri tomaşaçylarda uly täsir galdyrdy. Sahna çykan tansçy gyzlar kyrk sany däp bolan örüm saçly keşbi bilen çylşyrymly tans ädimlerini ussatlyk bilen ýerine ýetirdiler. Zaldaky tomaşaçylar bolsa öz duýgularyny saklap bilmän, oturan ýerlerinde tans edip, saz bilen birlikde barmaklaryny şykyrdadyp, tomaşa zalyny bitewi tans meýdançasyna öwürdiler.
Saz kerweniniň indiki möhüm duralgasy güneşli Azerbaýjan boldy. Maksatnamanyň bu bölüminde solist-aýdymçylar Mansur Şaripowyň, Humaý Kakaýewanyň we Ogulgerek Soltanmyradowanyň baý zehini ähli çuňlugy we gözelligi bilen açyldy. Olar meşhur «Faridam» kompozisiýalaryny çuňňur duýgy we ajaýyp sahna ussatlygy bilen ýerine ýetirdiler.
Köp tomaşaçy üçin hakyky açyş bolsa Kakajan Hudaýberdiýewiň tüýdükde ussatlyk bilen ýerine ýetiren täsirli we duýguly «Sen gelmez oldun» sazy boldy. Bu saz guralynyň mahmal, biraz gamgyn, gurşap alýan we özüne çekiji owazy tutuş zaly bir pursatda doňup galan ýaly etdi. Bellemeli zat, Kakajan hünärmen sazçylyk jemgyýetçiliginde zehinli köp saz guralynda ussatlyk bilen çalýan sazanda hökmünde giňden tanalýar. Ol mugallymçylyk işinden başga-da, ajaýyp saksofonçy we klarnetçi bolup, dürli halk üflenip çalynýan saz gurallarynyň ussady hökmünde hem tanalýar.
Gazagystan liriki häsiýetli «Aýnalaýyn» we «Közimniň garasy» kompozisiýalary bilen görkezildi. Bu eserler zalda diýseň ýyly, mähirli we maşgala ojagyndaky ýaly ýakymly ýagdaý döretdi.
Gündogaryň gözel künjeklerine gyzykly syýahatyny dowam etdirip, sazandalar tomaşaçylary Bosforyň salkyn kenarlaryna alyp gitdiler. Türkiýäniň «Gündüz-geje» we «Üsküdara giderken» kompozisiýalary her bir tomaşaça deňiz şemalynyň tämizligini, tolkunlaryň sesini we güneş bilen ýagtyldylan çäksiz deňiz giňişliklerini duýdurdy.
Onuň yz ýanyndan Ermenistandan gelen aýdyň, ýürekden we duýguly sazly salam ýaňlandy — Şahuns doganlarynyň repertuaryndan «Men seni söýemok» atly meşhur aýdym ýerine ýetirildi. Ermenistanyň baý medeniýetini bolsa ruhlandyryjy «Haý es du» kompozisiýasy özboluşly we täsirli görnüşde görkezdi.
Mundan başga-da, maksatnamanyň arap bölümi myhmanlarda güýçli, täsin we çuňňur täsir galdyrdy. Dünýäde meşhur «Habibi» we «Inta Eýh» hitleriniň ilkinji owazlary bilen zalda syrly çölleriň yssysy, tükeniksiz çäge depeleri we haýal hereket edýän kerwenleriň keşbi janlanan ýaly boldy. Orkestriň baý we köp gatlakly aranžirowkasy hem-de kämil ritm bölümi arap Gündogarynyň täsin jadysyny, özboluşlylygyny we özüne çekiji sazlaşygyny doly açyp görkezdi. Bu bolsa tomaşaçylaryň güýçli el çarpyşmalaryna sebäp boldy.
Konsert maksatnamasynyň jemleýji akkordy we iň ýokary nokady syýahatçylaryň dogduk topraga simwoliki taýdan gaýdyp gelmegi boldy. Orkestr tans topary bilen bilelikde güýçli hyjuw bilen «Küştdepdi» joşgunly milli tansymyzy ýerine ýetirdi. Sahna çykan tansçylar özleriniň ajaýyp joşguny we güýji bilen zalda oturanlaryň ählisine oňyn duýgulary we milli medeniýetimize bolan buýsanjy bagyşladylar.
Konsertiň soňky owazlary ýaňlanmagyny bes edeninden soň hem myhmanlaryň hiç biri ýerinden turup, çykalga tarap howlukmady. Olar hatarlaryň arasynda durup, el çarpdylar we sazandalardan goşmaça çykyş etmegi talap edip, şowhun bilen seslendirdiler. «Melodiýa» orkestri tomaşaçylaryň şeýle tüýs ýürekden bildirýän söýgüsine uly şatlyk we minnetdarlyk bilen jogap berdi hem-de tomaşaçylara ýene birnäçe ýatdan çykmajak sazly baýramçylyk pursatlaryny sowgat etdi.
Bu agşam hakyky sazandalaryň ýurtlaryň we halklaryň arasyndaky islendik araçägi aradan aýryp, hemmeleri sungata bolan söýginiň ýeke-täk we nurana duýgusy bilen birleşdirip bilýändigini ýene bir gezek görkezdi.
Aýna Ýolbarsowa
