Aşa sagçy AfD Saksoniýa-Anhalt saýlawlarynda 44 göterim ses alyp, rekord netijäni görkezdi
Aşa sagçy «Germaniýa üçin alternatiwa» (AfD) partiýasy ýekşenbe güni Saksoniýa-Anhalt federal ýerinde geçirilen saýlawlarda 44 göterim ses alyp, ýeňiş gazandy. Bu görkeziji rekord bolup, kansler Fridrih Mersiň hristian-demokratlary üçin agyr zarba boldy.
Federal häkimiýetler tarapyndan sag ekstremistik partiýa hökmünde häsiýetlendirilýän partiýanyň hristian-demokratlaryň iň gadymy daýanç nokatlarynyň birinde ýeňiş gazanmagy diňe bir sebit saýlawlaryndaky ýeňliş däl-de, eýsem ýurduň syýasy keşbindäki düýpli özgerişdir. Onýyllyklaryň dowamynda HDS tarapyndan dolandyrylan Saksoniýa-Anhalt indi AfD-niň reňklerine boýalýar. Bu tötänlik hem, diňe ýerli hadysa hem däl: bu Germaniýa jemgyýetiniň ep-esli böleginiň özüni ýatdan çykarylan we lapykeç duýýandygyny, radikal güýçlere ses bermäge taýýardygyny görkezýän duýduryşdyr. AfD-niň ýeňşi diňe bir aşa sagçylaryň üstünligi bolman, eýsem ynandyryjy alternatiwa hödürläp bilmedik merkezçi partiýalaryň syýasatyna berk berlen bahadyr.
Germaniýanyň jemgyýetçilik teleýaýlym kompaniýalary ARD we ZDF tarapyndan çap edilen exit-pollaryň deslapky maglumatlaryna görä, AfD 44–44,5 göterim ses aldy. Bu öňki saýlawlardaky netijeden 20 göterimden gowrak ýokarydyr. Mersiň Hristian-demokratik birleşigi (HDS) takmynan 18,5 göterim ses alyp, ikinji ýeri eýeledi. Bu öňki netijä garanyňda düýpli pese gaçyşdyr. Çepçiler partiýasy 9–9,5 göterim, «ýaşyllar» 8,5–9 göterim, Sosial-demokratik partiýa (SDP) bolsa 8–9 göterim ses aldy. Erkin demokratik partiýa (SDP) bary-ýogy 2–2,5 göterim ses alyp, parlamentde wekilçilik etmek üçin zerur bolan 5 göterimlik çäkden ep-esli aşakda galdy.
Bu güýçli ösüş AfD-ä absolýut köplüge golaýlaşmaga mümkinçilik berýär. Çaklamalara görä, ýerli parlamentdäki 83 orunyň 39-syny bu partiýa alar. Bu bolsa özbaşdak hökümet gurmak üçin zerur bolan 42 orundan bary-ýogy üç orun azdyr. Birnäçe partiýanyň henizem 5 göterimlik çägiň töwereginde bolmagy sebäpli orunlaryň gaýtadan paýlanmagy «Germaniýa üçin alternatiwa» partiýasyna absolýut köplügi üpjün edip biler. Bu netije Saksoniýa-Anhaltyň syýasy taryhyny göz öňünde tutanyňda has-da täsir galdyryjydyr. Köp ýyllaryň dowamynda sebit HDS tarapyndan dolandyryldy, häzirki hökümet bolsa HDS, SDP we SwDP-den ybarat koalisiýadyr. Federal ýeriň parlamentiniň ygtyýarlyk möhleti bäş ýyla deňdir.
Gumboldt adyndaky Berlin uniwersitetiniň sosiologiýa professory Şteffen Mau Mersiň wezipesine girişende «Germaniýa üçin alternatiwa» partiýasyna bolan goldawy iki esse azaltmagy wada berendigini, ýöne ters netijäniň bolandygyny aýtdy. Ol şeýle diýdi: «Mers wezipesine girişende “Germaniýa üçin alternatiwa” partiýasyna bolan goldawy iki esse azaltmagy wada beripdi, ýöne bu maksat ýerine ýetirilmedi. Munuň tersine, “Germaniýa üçin alternatiwa” partiýasyna bolan goldaw ep-esli artdy. Beýleki partiýalar häzirlikçe “Germaniýa üçin alternatiwa” partiýasyna garşy durmagyň netijeli usulyny tapmadylar».
Germaniýanyň Konstitusiýany goramak boýunça federal edarasy (BfV) aşa sagçy «Germaniýa üçin alternatiwa» (AfD) partiýasyny milli derejede resmi taýdan tassyklanan sag ekstremistik gurama hökmünde kesgitledi.
Saksoniýa-Anhalt Gündogar Germaniýanyň bäş federal ýeriniň biridir. Bu ýerlerde AfD-ä bolan goldaw adatça ýurduň günbatar bölegindäkiden has ýokary bolýar. Ykdysady kynçylyklar, demografik özgerişler we GDR döwrüne bolan nostalgiýa populistik hem-de radikal güýçleriň ösmegi üçin amatly şert döretdi. AfD-niň bu federal ýerindäki ýeňşi eýýäm federal derejede reýtingleriniň peselmegi bilen ýüzbe-ýüz bolan kansler Merse bolan basyşy güýçlendirýär. SwDP-niň şowsuzlygy, «ýaşyllaryň» we SDP-niň gowşak netijeleri adaty partiýalaryň saýlawçylaryň ynamyny ýitirýändigini görkezýär. Ýagdaý AfD-niň Konstitusiýany goramak boýunça edaranyň gözegçiligine garamazdan, saýlawçylaryň goldawyny artdyrmagyny dowam etdirmegi bilen has-da çylşyrymlaşýar. Bu bolsa demokratik institutlaryň radikallaşmagyny bökdemek ukybyna şübhe döredýär.
CCTV+-yň habar bermegine görä, AfD-niň Saksoniýa-Anhaltdaky ýeňşi tutuş Germaniýa üçin güýçli duýduryşa öwrüldi. Populistler häkimiýete döwlet agdarylyşyklary arkaly däl-de, saýlaw gutularynyň üsti bilen barýarlar, bu bolsa olaryň ýeňşini has-da aladalandyryjy edýär. Indi nemes syýasatynyň geljegi merkezçi partiýalaryň öz strategiýalaryna täzeden seredip, saýlawçylara hakyky çözgütleri hödürläp biljekdigine bagly. Munuň üçin radikal güýçler olaryň gowşaklygyndan doly peýdalanmazdan öň hereket etmek zerur.
