Yrakda 50 graduslyk yssy howa şertlerinde energiýa çökgünligi
Termometr 50 gradusdan ýokary galanda, kondisionerler mümkin bolan iň ýokary kuwwatda işlände, rozetkadaky elektrik diňe bir rahatlyk däl-de, eýsem ýaşaýyş üçin zerur zada öwrülýär. Nebite we gaza baý, emma ençeme ýyl bäri elektrik energiýasynyň dowamly kesilmeginden ejir çekýän Yrak ýene-de bir gapma-garşylygyň öňünde dur: dünýäde uglewodorod gorlarynyň iň ulularynyň käbirine eýe bolsa-da, ýurt raýatlaryny öýlerinde durnukly elektrik bilen üpjün edip bilmeýär. Her ädimde güwwüldeýän hususy generatorlar diňe ätiýaçlyk çeşme bolmak bilen çäklenmän, eýsem ýaşaýjylaryň adaty tölegleriniň üstesine öz jübülerinden pul töläp ulanýan ikinji, parallel energetika ulgamyna öwrüldi. Her tomus infrastruktura üçin synaga öwrülýär, täze möwsüm bolsa serişdeleriň bolmagynyň, eger olary eltip bermek we paýlamak ulgamy işlemese, abadançylygyň kepili däldigini ýene bir gezek görkezýär.
Yrakda iň yssy möwsüm başlanýar, käbir sebitlerde howanyň temperaturasy 50 gradusdan geçýär. Kondisionerlere we sowadyjy enjamlara bolan islegiň birden ýokarlanmagy ýurtda köpden bäri dowam edip gelýän energetika krizisini has aýdyň ýüze çykardy. Bu ýagdaý hojalyklary we kärhanalary elektrik üpjünçiliginiň ýygy-ýygydan kesilmegine garşy durmak üçin gymmat düşýän hususy generatorlara bil baglamaga mejbur edýär. Günortanky Gün Yragyň paýtagty Bagdadyň üstünde ýiti şöhle saçyp, köçedäki temperaturany yzygiderli ýokarlandyrýar. Ýerli ýaşaýjylar üçin yssy diňe bir oňaýsyzlyk däl, eýsem elektrik energiýasynyň kesilmek howpuny hem aňladýar. Şäheriň dürli ýerlerindäki dükanlaryň içinde kondisionerler we beýleki sowadyjy enjamlar iň bolmanda adaty şertleri saklamak üçin gije-gündiz işlemeli bolýar. Dükan eýeleriniň aýtmagyna görä, şäher elektrik torundan üpjünçilik kesilen mahaly ätiýaçlyk generatorlary dessine işe girizilmeli, ýogsam jaýyň içi çaltlyk bilen çydap bolmajak derejede gyzýar. Ýerli dükanlaryň biriniň eýesi: «Şäher elektrik üpjünçiligi her gün örän çäklidir. Käwagt iki sagat elektrik bolýar-da, soň dört ýa-da alty sagat kesilýär. Käwagt bolsa diňe bir sagat elektrik berilýär» diýip aýtdy.
Dizel generatorlary Yrakda adaty ýagdaýa öwrüldi we olar diňe elektrik üpjünçiliginiň wagtal-wagtal kesilen ýagdaýynda gyssagly ätiýaçlyk çeşme hökmünde ulanylmaýar. Tomus aýlarynyň iň yssy döwründe olar hakykatda milli elektrik toruna parallel işleýän goşmaça elektrik üpjünçiligi ulgamyna öwrülýär. Ýönekeý hojalyklar üçin munuň öz bahasy bar: jemagat hyzmatlar üçin adaty töleglerden başga-da, olar goşmaça elektrik we ýangyç çykdajylaryny tölemeli bolýarlar.
Yragyň köp hojalyklary we kärhanalary üçin milli elektrik torundan we hususy generatorlardan bilelikde peýdalanmak tomusky durmuşyň adaty bölegine öwrüldi. Şäher elektrik üpjünçiligi ýeterlik bolmadyk mahaly iri söwda merkezleri, myhmanhanalar we kompaniýalar, adatça, öz ätiýaçlyk generatorlaryna bil baglaýarlar. Ýaşaýyş etraplarynda bolsa ilat jemgyýetçilik derejesinde işleýän hususy generatorlara garaşly bolup, olar her aý belli bir mukdarda elektrik energiýasyny satyn alýarlar. Şeýle ýagdaý elektrik energiýasynyň giň gerimli resmi däl bazarynyň döremegine getirdi.
Bagdatly elektrik üpjünçisi Mohammed şeýle diýdi: «Ýaşaýjylaryň köpüsi takmynan 20 amper çägi bolan hususy generatorlardan elektrik satyn almagy makul bilýärler. Dogrusyny aýtsak, 20 amper maşgalanyň gündelik elektrik zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin düýbünden ýeterlik däl. Emma adamlaryň başga çäresi ýok. Olaryň hemmesi mümkin boldugyça hususy generatorlara garaşlylykdan dynmak isleýär. Häzirki wagtda hususy generatorlardan 24 sagatlyk elektrik üpjünçiligi üçin bir amperiň bahasy takmynan 24 000–25 000 yrak dinarydyr (takmynan 18,31–19,08 ABŞ dollary)».
Yrak nebit we tebigy gaz gorlaryna baý ýurt. Muňa garamazdan, ýurt ençeme ýyl bäri içerki islegi kanagatlandyrmak üçin ýeterlik elektrik energiýasyny öndürmekde kynçylyk çekýär. Isleg bilen teklibiň arasyndaky tapawut tomsuň iň yssy döwründe has ýiti duýulýar. Ýerli energetika bilermenleri iri nebit eksport edijisinde elektrik energiýasynyň dowamly ýetmezçiliginiň diňe energetiki serişdeleriň ýetmezçiligi bilen düşündirilip bilinmeýändigini belleýärler. Krizis birnäçe faktoryň utgaşmasy bilen bagly: her tomus elektrik energiýasynyň sarp edilişi düýpli ýokarlanýar, şol bir wagtyň özünde Yragyň könelişen elektrik geçiriji we paýlaýjy infrastrukturasynyň ýagdaýy ulgamda energiýanyň ep-esli ýitmegine getirýär.
Her ýyl tomsuň iň güýçli yssysy Yragyň milli energetika ulgamynyň mümkinçiliklerini synagdan geçirýär we ýurduň millionlarça ýaşaýjysynyň ýönekeý islegini görkezýär: öý enjamlaryny işletmek üçin üznüksiz we ygtybarly elektrik üpjünçiligi. Soňky ýyllarda Yrak energetika infrastrukturasyna we energetika pudagyna maýa goýumlaryny artdyrmagyny dowam etdirýär. Şeýle-de bolsa, henizem düýpli boşluklar bar: elektrik öndürmek kuwwatyny artdyrmakdan we elektrik geçiriji hem-de paýlaýjy torlary döwrebaplaşdyrmakdan başlap, ýangyç üpjünçiligini ýola goýmaklyga çenli birnäçe mesele çözülmegine garaşýar.
Ýurtda bar bolan ägirt uly nebit we gaz gorlaryny durnukly hem-de ygtybarly elektrik üpjünçiligine öwürmek diňe ilatyň yssy tomus aýlaryny başdan geçirmegine kömek etmek üçin däl, eýsem uruşdan soň Yragyň infrastrukturasyny dikeltmek we döwlet hyzmatlaryny üpjün etmek ukybynyň hem möhüm synagydyr.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, Yrakdaky energetika krizisi has çuňňur meseläniň — tebigy baýlyklar bilen döwletiň olary ilatyň ýaşaýyş derejesine öwrüp bilmek ukybynyň arasyndaky tapawudyň — nyşanyna öwrüldi. Her tomus bu tapawut millionlarça yrakly üçin has aýdyň görünýär. Olar elektrik üçin iki gezek töleýärler: ilki döwlete, soňra bolsa hususy generatorlara.
