Durmuş daragty we onuň goraýjylary: durmuş, ykbal we alamatlar hakyndaky gadymy türkmen rowaýaty
Näme üçin käwagt gulaklar birdenkä şaňlaýar? Häzirki wagtda munuň lukmançylyk taýdan düşündirişi bar. Emma türkmenleriň milli medeniýetinde bu hadysa Merkezi Aziýanyň iň gadymy rowaýatlarynyň biri — Durmuş daragty baradaky rowaýat bilen baglanyşykly başgaça düşünje bolupdyr.
Gadymy ynançlara görä, başga bir dünýäde mukaddes agaç ösýärmiş. Onuň her bir ýapragynda diri adamyň ady ýazylýar. Çaga dünýä inende, agaçda täze bir ýaprak peýda bolýar, adam aradan çykanda bolsa, onuň ýapragy şahadan ýuwaş-ýuwaşdan üzülip, aşak düşýär.
Ýaprak gaçyp barýarka, şol bir ada eýe bolan beýleki ýapraklara degýär diýip ynanylypdyr. Hut şol pursatda aradan çykan adamyň diri atdaşlarynyň gulagynda şaňňyrdy eşidilýär diýip hasap edilipdir. Halk däbi häzirki wagtda hemmä mälim bolan bu hadysany şeýle düşündiripdir.
Durmuş daragtyny kim goraýar?
Türkmen mifologiýasynda Durmuş daragty hiç haçan goragsyz galmaýar. Ony dag goçlaryna meňzeýän, şahly, kuwwatly jandarlar goraýar.
Goçuň keşbi Merkezi Aziýanyň halklarynyň medeniýetinde aýratyn orun eýeläpdir. Ol güýç-kuwwatyň, hasyllylygyň, abadançylygyň we ýaşaýyş güýjüniň nyşany bolupdyr. Arheologlar bürünç eýýamyna degişli ýadygärliklerde dag goçlarynyň şekillerini tapýarlar. Olaryň dini yzlary bolsa müňýyllyklaryň dowamynda dowam edip gelýär.
Gadymy dünýä garaýşynyň yzlary
Dünýä daragtynyň keşbi köp sanly siwilizasiýalara — gadymy Eýrandan we Mesopotamiýadan başlap, türki dünýä we Demirgazyk Ýewropa çenli — mälimdir.
Emma türkmen däbi özboluşly bir aýratynlygy saklap galypdyr: her bir adamyň durmuşynyň mukaddes agajyň aýratyn bir ýapragy bilen baglanyşyklydygy baradaky düşünje.
Şeýle rowaýatlar diňe bir owadan hekaýalar däldir. Olar Merkezi Aziýanyň gadymy ýaşaýjylarynyň dünýäniň gurluşyny, adamyň älemdäki ornuny we durmuşyň tebigat bilen aýrylmaz baglanyşygyny nähili göz öňüne getirendiklerine düşünmäge kömek edýär.
Belki, häzirki zaman adamy bir gün gulagynda duýdansyz şyňňyrdy eşidende, munuň lukmançylyk sebäplerini ýadyna salar. Emma gadymy türkmen rowaýaty bu hadysa başgaça garamaga mümkinçilik berýär: belki, uzaklarda bir ýerde Durmuş daragtynyň şahasyndan ýene bir ýaprak ýaňyja üzülendir.
Atael Astanow
