Sanly tehnologiýalar Daňdanakan metjidini nädip halas edýär
«Gadymy Merw» döwlet taryhy-medeni goraghanasynyň çäginde «Daňdanakan: geçmişi gorap saklamak üçin geljegiň tehnologiýalary» atly özboluşly meýdan okuw-amaly maslahaty başlandy. Bu taslama 2022–2028-nji ýyllar üçin taryhy-medeni mirasy gorap saklamak boýunça giň gerimli döwlet maksatnamasynyň çäklerinde durmuşa geçirilýär.
Taslamanyň guramaçylary hökmünde Türkmenistanyň Taryhy we medeni ýadygärlikleri goramak, öwrenmek hem-de rejelemek baradaky milli müdirligi, «Gadymy Merw» döwlet taryhy-medeni goraghanasy, Türkmenistanyň Binagärler birleşigi we «Türkmenistanyň ýaşlarynyň gazananlary» jemgyýetçilik birleşigi çykyş edýär. Başlangyja Medeni mirasy goramak boýunça halkara bileleşigi (ALIPH) hem-de Ýewropa Bileleşigi goldaw berdi.
Gözlegiň esasy obýekti hökmünde Daňdanakan orta asyr şäherjiginiň çäginde gazyp çykarylan IX–XII asyrlara degişli metjidiniň harabalyklary saýlanyp alyndy. Bu bina Merkezi Aziýada şu güne çenli saklanyp galan iň gadymy metjitleriniň biri hasaplanýar. Häzirki wagtda bu taryhy ýadygärlik howanyň üýtgemegi we çölleşme sebäpli ýok bolmak howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Daňdanakan Gadymy Merwiň merkezinden takmynan 60 kilometr günorta-günbatarda (häzirki Mary şäherinden 33 kilometr uzaklykda), sähralygyň merkezinde ýerleşýär. Gadymy döwürde ol Merwden Sarahsa barýan kerwen ýolunda ýerleşýän aýratyn berkidilen serhet galasy bolupdyr.
Taryhy-medeni mirasy gorap saklamak işine döwlet goraghanalarynyň ýaş hünärmenleri we Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň binagärlik fakultetiniň talyplary gatnaşýar. Olar tejribeli bilermenleriň ýolbaşçylygynda sanly resminamalaşdyrmagyň döwrebap usullaryny özleşdirýärler.
Meýdan şertlerinde okuw-amaly maslahatyna gatnaşyjylar ýokary takyklykdaky «nokat buludyny» döretmek we jikme-jik 3D nusgasyny taýýarlamak üçin ýerüsti lazer arkaly skanirleme hem-de fotogrammetriýa usullaryny; harabalyklaryň giňişleýin sanly arhiwini döretmäge mümkinçilik berjek meýdan maglumatlaryny barlamak işlerini; şeýle hem gadymy kerpiç örüminiň mundan beýläk hem weýran bolmagynyň öňüni almaga ukyply gorag gurluşlaryny taslamak we oturtmak ýaly inženerçilik gorag usullaryny iş ýüzünde özleşdirdiler.
Bu başlangyjyň esasy maksady Türkmenistanyň hünärmenler kuwwatyny pugtalandyrmak we geljekki dikeldiş işlerini geçirjiler üçin innowasion okuw maksatnamasyny döretmekden ybaratdyr. Häzirki wagtda taýýarlanylýan Daňdanakan metjidiniň sanly nusgasy ylmy esaslara daýanýan dikeldiş meýilnamasynyň binýadyny emele getirer. Geljekde bolsa bu täzeden janlandyrylan taryhy ýadygärligi halkara syýahatçylygynyň möhüm ugurlarynyň birine öwürmäge mümkinçilik döreder.
Milli hünärmenleriň tagallalaryny halkara goldawy bilen utgaşdyrmak arkaly Türkmenistan öz taryhy-medeni mirasyny ählumumy howa üýtgemeleriniň döredýän howplaryndan goramak ugrunda yzygiderli syýasaty durmuşa geçirýändigini görkezýär. Taryhy ýadygärlikleri gorap saklamagyň öňdebaryjy usullarynyň ornaşdyrylmagy bolsa, ýurduň adamzadyň medeni mirasyny gorap saklamak boýunça halkara hyzmatdaşlygynyň işjeň gatnaşyjylarynyň biri hökmünde eýeleýän ornuny has-da berkidýär.
