ÝB Türkmenistan üçin Hazarüsti ulag geçelgesiniň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi
Ýewropa Bileleşiginiň ýörite wekili döwrebaplaşdyrmaga mätäç anyk infrastruktura desgalaryny atlandyrdy hem-de sebitiň logistikasyna çuňňur düşünýändigini görkezdi.
Daşkent, 17-nji iýun. V Daşkent halkara maýa goýum forumynyň çäklerinde geçirilen «ÝB – Merkezi Aziýa strategik hyzmatdaşlygy» atly panel sessiýasy sebitdäki infrastruktura taslamalaryna jogapkär esasy taraplary bir ýere jemledi. «Buhara» zalynda Ýewropanyň Täzeleniş we ösüş bankynyň (ÝTÖB), Ýewropa Maýa goýum bankynyň, Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş Guramasynyň (OECD), iri energetika we maliýe kompaniýalarynyň wekilleri gatnaşdylar. Sessiýa Euronews media toparynyň direktorlar geňeşiniň başlygy Pedro Wargas Dawid tarapyndan alnyp baryldy.
Üns merkezinde Hazarüsti ulag geçelgesi boldy. Merkezi Aziýany Hazar deňzi we Günorta Kawkaz arkaly Ýewropa bilen baglanyşdyrýan bu ugur soňky iki ýylda adaty üpjünçilik ýollaryna alternatiw görnüş hökmünde seredilýär. Ýewropa Bileleşigi üçin Global Gateway başlangyjynyň çäklerinde bu iň möhüm taslamalaryň biridir. Sebäbi onuň ösüşi ulag akymlaryny diwersifikasiýalaşdyrmaga hem-de demirgazyk ugurlaryna bolan garaşlylygy azaltmaga mümkinçilik berýär.
Sessiýanyň esasy çykyş edenleriniň biri ÝB-niň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Eduards Stipraýs boldy. Ol çykyşynda Brýusseliň Özbegistanyň we Türkmenistanynyň Bütindünýä Söwda Guramasyna (BSG) goşulmak ugrundaky ädimlerini goldaýandygyny aýtdy. Onuň bellemegine görä, bu maýadarlar üçin möhüm oňyn duýduryş bolup durýar. Şeýle-de bolsa, onuň ulag infrastrukturasyna degişli pikirleri aýratyn gyzyklanma döretdi.
«Orient» habarlar agentliginiň habarçysy Hazarüsti geçelgesiniň çäklerinde Türkmenistanyň haýsy ädimleriniň Ýewropa Bileleşigi tarapyndan goldanylýandygyny sorady. Muňa jogap hökmünde Stipraýs anyk geografik nokatlara salgylanyp, giňişleýin ýol kartasyny beýan etdi.
«Türkmenistan Hazar deňziniň üsti bilen Günorta Kawkaza çykalgany üpjün etmekde örän möhüm orny eýeleýär, — diýip, diplomat sözüne başlady. — Türkmenbaşy porty esasy nokatdyr. Emma diňe deňiz infrastrukturasynyň özi ýeterlik däl, ýurduň çägindäki gury ýer ulag ulgamyny hem ösdürmek zerur. Ilki bilen bar bolan demir ýol toruny döwrebaplaşdyrmak we iri awtomobil magistralynyň gurluşygyny dowam etdirmek gerek».
Onuň sebit geografiýasyny gowy bilýändigi aýratyn ünsi çekdi. Stipraýs umumy sözler bilen çäklenmän, ugruň anyk böleklerini görkezdi: «Aşgabat, Türkmenabat we Özbegistan serhediniň arasyndaky birinji tapgyr eýýäm tamamlandy. Indi bolsa Aşgabatdan Türkmenbaşy ugruna çenli ýol ulgamynyň giňeldilmeginiň dowam etdirilmegine sabyrsyzlyk bilen garaşýarys».
Şeýlelikde, diplomat Özbegistan bilen serhetden ýurduň merkeziniň üsti bilen Hazar deňzindäki porta çenli uzalýan anyk ugry görkezdi. Bu Orta geçelgäniň logikasyna doly laýyk gelýär: gündogar — merkez — Hazar — Kawkaz — Ýewropa. Stipraýs Brýusseliň diňe syýasy däl, eýsem inženerçilik we logistika ugurlaryny hem düýpli öwrenýändigini görkezdi.
«Bu zerurdyr, — diýip ol düşündirdi, — Türkmenistanyň çäginden geçýän ulag akymlaryny üpjün etmek hem-de geljekde ýurtda öndüriljek harytlaryň Ýewropa bazarlaryna çykmagyna mümkinçilik döretmek üçin».
Bilermenleriň pikiriçe, bu beýanat Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistana diňe üstaşyr ýurt hökmünde däl-de, üpjünçilik zynjyrynyň doly hukukly gatnaşyjysy hökmünde garaýandygyny tassyklaýar. Ýurduň geografik ýerleşişi — dünýäniň iň uly sarp edijileriniň biri bolan Hytaý bilen Ýewropa bazarlarynyň arasynda ýerleşmegi — ony strategik taýdan möhüm halka öwürýär. Ýewropaly diplomat hem öz çykyşynda muny aýdyň görkezdi.
Daşkent forumy 19-njy iýuna çenli dowam eder. Merkezi Aziýa bilen Ýewropa Bileleşiginiň hyzmatdaşlygyna bagyşlanan panel sessiýasy strategik beýannamalaryň anyk geografik we logistiki salgylanmalar bilen utgaşdyrylan seýrek çäreleriniň biri boldy. Gatnaşanlaryň köpüsi Stipraýsyň sebit logistikasyna degişli ýokary derejedäki taýýarlygyny aýratyn belläp geçdiler.
ORIENT
