Ýewropanyň seljeriş merkezi nebit bazaryndaky deňagramsyzlygyň 2027-nji ýyla çenli dowam etjekdigini çaklaýar
Günde 12,8 million barrel — taryhdaky iň uly ýetmezçilik. Dünýä üpjünçiliginiň 20 göterimi petiklendi. Ýewropa nebitiň 97 göterimini import edýär. Hatda bogaz açylan ýagdaýynda-da dikeldiş işleri birnäçe aý dowam eder. Ýewropada awiasiýa ýangyjynyň ýetmezçiligi emele gelmek howpy ýokary.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, dünýä nebit bazary Ormuz bogazynyň işiniň täzeden dikeldilmegine garamazdan, 2027-nji ýyla çenli deňagramly ýagdaýyna gelip bilmez. ABŞ bilen Ysraýylyň Eýrana garşy alyp baran urşy bogazyň işine çynlakaý zyýan ýetirip, energiýa serişdeleriniň üpjünçiliginde taryhdaky iň uly sarsgyny döretdi.
2025-nji ýylda bogaz arkaly her gün takmynan 15 million barrel çig nebit we 5 million barrel nebit önümleri daşalýardy. Bu bolsa dünýä üpjünçiliginiň takmynan 20 göterimine deňdir. Gämi gatnawynyň bozulmagy bilen dünýä her gün 12,8 million barrel ýetmezçilik bilen ýüzbe-ýüz boldy. Bu görkeziji gözegçilik edilip başlany bäri taryhdaky iň uly ýetmezçilik hasaplanýar.
Hatda bogaz ýakyn wagtda açylsa-da, nebit känleriniň işini täzeden ýola goýmak we tankerleri täze ugurlar boýunça paýlamak birnäçe aý dowam eder. Şol sebäpli dünýä nebit bazaryndaky deňagramsyzlyk 2027-nji ýyla çenli saklanyp galar.
Ýewropa Bileleşigi özüniň çig nebit zerurlyklarynyň 97 göterimini import edýär. Ýewropada awiasiýa ýangyjynyň gorlary eýýäm ep-esli azaldy. Tomus möwsüminde Ýewropa awiasiýa ýangyjynyň üpjünçiligi boýunça çaklamalar pessimistiki häsiýete eýedir.
Ýewropa hökümetleri eýýäm maliýe goldaw çärelerine 11 milliard ýewrodan gowrak serişde bölüp berdiler. Şeýle-de bolsa, bu serişdeleriň aglabasy maksatly däl subsidiýalardyr. Muňa aksiz salgytlarynyň ýa-da goşulan baha üçin salgydyň umumy peseldilmegi ýaly çäreler girýär.
Bilermenler ýangyç üçin berilýän maksatsyz subsidiýalary bes etmegi we Ýewropa Bileleşiginde nebite bolan islegi azaltmak boýunça utgaşdyrylan meýilnamany taýýarlamagy maslahat berýärler.
Ormuz bogazy Pars aýlagy bilen Oman aýlagynyň arasynda ýerleşýän strategik deňiz geçelgesidir. Onuň üsti bilen dünýäde öndürilýän nebitiň takmynan 20 göterimi we suwuklandyrylan tebigy gazyň 40 göterimi daşalýar.
Bogazyň iş ýüzünde ýapylmagy Eýrana edilen hüjümden soň başlandy. Üpjünçilikdäki umumy ýitgiler eýýäm 1 milliard barrelden geçdi.
Ýewropa çig nebitiň 97 göterimini import edýär. Şol bir wagtyň özünde 1990-njy ýyl bilen deňeşdirilende dizel ýangyjynyň importy 25 esse, awiasiýa kerosininiň importy bolsa 5 esse artdy. Tomus aýlarynda ulag we syýahatçylyk sebäpli ýangyja bolan islegiň artmagy ýetmezçiligi has-da güýçlendirip biler.
Uruş tamamlanýar, emma onuň kölegesi galýar. Bogaz ertir açylyp biler, emma tankerler, nebit känleri we üpjünçilik zynjyrlary barmak çarpyp işe girizilmeýär.
Her gün 12,8 million barrel ýetmezçilik — bu diňe bir san däl. Bu uçarlaryň uçup bilmezligi, kuwwatynyň diňe ýarysyny ulanýan zawodlar we aýlyklardan has çalt ösýän energiýa çykdajylarydyr.
Nebitiň 97 göterimini import edýän Ýewropa geografiýanyň we syýasatyň ýesirine öwrüldi. 2027-nji ýyla çenli dowam etmegine garaşylýan bu deňagramsyzlyk bir hakykaty ýatladar: energetika howpsuzlygy «eger şeýle bolsa» meselesi däl-de, «haçan» we «näçe wagtlap» diýen soraglaryň meselesidir.
